Haksız Rekabet Suçu ve Cezası

Haksız rekabet suçu ve cezası, ticari hayatta dürüst ve bozulmamış rekabet ortamını korumak amacıyla Türk Ticaret Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. Rakipleri yanıltıcı şekilde kötülemek, gerçeğe aykırı reklam yapmak, başkasının ürün veya faaliyetleriyle karışıklığa yol açmak ya da ticari sırları hukuka aykırı biçimde ele geçirmek gibi davranışlar haksız rekabet oluşturabilir.

Haksız rekabet yalnızca rakip işletmeler arasında ortaya çıkmaz. Tedarikçiler, müşteriler, çalışanlar ve piyasada faaliyet gösteren diğer kişiler arasındaki ticari ilişkileri etkileyen dürüstlük kuralına aykırı davranışlar da haksız rekabet hükümlerinin kapsamına girebilir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 54. maddesine göre haksız rekabet hükümlerinin amacı bütün katılanların menfaatine dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır. Aldatıcı veya dürüstlük kuralına aykırı ticari davranışlar hukuka aykırı kabul edilir.

Her haksız rekabet fiili aynı zamanda suç değildir. Hukuki sorumluluk ile cezai sorumluluk birbirinden ayrılmalıdır. Türk Ticaret Kanunu’nun 62. maddesinde belirtilen şartların oluşması halinde haksız rekabet nedeniyle iki yıla kadar hapis veya adli para cezası gündeme gelebilir.

Haksız Rekabet Suçu

Haksız rekabet suçu, Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabete ilişkin hükümlerinde cezalandırılması öngörülen fiillerin kasten gerçekleştirilmesi halinde gündeme gelir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 54. maddesi genel ilkeyi ortaya koyarken 55. madde dürüstlük kuralına aykırı davranış ve ticari uygulamaların başlıca örneklerini düzenler. Ceza sorumluluğu ise esas olarak 62 ve 63. maddelerde ele alınmıştır.

Her haksız rekabet suç mudur?

Hayır. Bir davranışın Türk Ticaret Kanunu anlamında haksız rekabet oluşturması ile ceza hukuku anlamında suç oluşturması aynı şey değildir.

Bir fiil nedeniyle haksız rekabetin tespiti, önlenmesi veya tazminat talep edilebilirken aynı olayın ceza soruşturmasına konu olabilmesi için TTK m.62’deki şartların ayrıca gerçekleşmesi gerekir.

Özellikle ceza sorumluluğu bakımından kast unsuru önemlidir. Kanun bazı haksız rekabet fiillerinin kasten işlenmesini cezai yaptırıma bağlamıştır.

Haksız rekabet kimler arasında olur?

Haksız rekabet için tarafların mutlaka doğrudan rakip olması gerekmez. TTK m.54, rakiplerin yanı sıra tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen dürüstlük kuralına aykırı davranışları da kapsar.

Bu nedenle üretici, satıcı, hizmet sağlayıcı, çalışan veya başka bir ticari aktörün davranışı haksız rekabet hükümleri açısından değerlendirilebilir.

Somut olayda fiilin ticari hayat ve rekabet ortamıyla bağlantısının bulunması önemlidir.

Haksız Rekabet Halleri Nelerdir?

Türk Ticaret Kanunu’nun 55. maddesi haksız rekabet oluşturan davranışların başlıca örneklerini ayrıntılı şekilde düzenler.

Kanundaki sayım yalnızca klasik anlamda rakibi kötülemeyi kapsamaz. Yanıltıcı reklamlar, karıştırılmaya yol açan davranışlar, sözleşmeyi ihlale yöneltme ve ticari sırların hukuka aykırı kullanılması gibi çok farklı davranışlar gündeme gelebilir.

Yanıltıcı reklam haksız rekabet midir?

Başkalarının mallarını, hizmetlerini, fiyatlarını veya ticari faaliyetlerini yanlış, yanıltıcı ya da gereksiz şekilde incitici açıklamalarla kötülemek haksız rekabet oluşturabilir.

Bir işletmenin kendisi hakkında gerçeğe aykırı bilgiler vermesi de benzer şekilde değerlendirilir.

Örneğin gerçekte bulunmayan bir ödülü kazanmış gibi reklam yapmak, gerçeğe aykırı biçimde “Türkiye’nin tek yetkili firması” ifadesini kullanmak veya rakibin ürününün sahte olduğunu dayanaksız şekilde ileri sürmek haksız rekabet iddiasına neden olabilir.

Karıştırılmaya yol açmak suç mudur?

Başkasının malları, iş ürünleri, ticari faaliyetleri veya işleriyle karışıklığa yol açacak önlemler almak TTK m.55 kapsamında haksız rekabetin başlıca örnekleri arasındadır.

Marka, ambalaj, internet sitesi görünümü, ürün adı veya işletme tanıtım biçimi nedeniyle tüketicilerin iki farklı işletmeyi birbirine karıştırması bu kapsamda incelenebilir.

Ancak her benzerlik otomatik olarak cezai sorumluluk oluşturmaz. Fiilin özellikleri, kast ve TTK m.62’deki cezai şartlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Haksız Rekabet Cezası Nedir?

Haksız rekabet suçu ve cezası bakımından temel düzenleme Türk Ticaret Kanunu’nun 62. maddesidir.

Buna göre maddede belirtilen fiiller, daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde ve gerekli şikâyet şartı gerçekleştiğinde iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılabilir.

Kanun “hapis veya adli para cezası” şeklinde alternatif yaptırım öngörmektedir.

Hapis cezası ne kadardır?

TTK m.62 kapsamında cezai sorumluluk doğuran bir haksız rekabet fiili bakımından kanunda iki yıla kadar hapis cezası öngörülmüştür.

Ancak yalnızca ticari uyuşmazlığın bulunması kişinin doğrudan iki yıl hapis cezası alacağı anlamına gelmez.

Öncelikle fiilin maddede sayılan suçlardan birine uyup uymadığı, kastın bulunup bulunmadığı, şikâyet şartının gerçekleşip gerçekleşmediği ve başka bir suçun oluşup oluşmadığı araştırılır.

Adli para cezası uygulanabilir mi?

Evet. TTK m.62, iki yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörmektedir.

Adli para cezasının miktarı olayın özelliklerine ve ceza hukukunun genel hükümlerine göre mahkeme tarafından belirlenir. Bu nedenle haksız rekabet suçları için her olayda uygulanacak sabit bir TL cezasından söz etmek doğru değildir.

İnternette yer alan “haksız rekabet cezası şu kadar TL’dir” biçimindeki sabit rakamlar bu nedenle yanıltıcı olabilir.

Haksız Rekabet Suçunun Şartları

Ceza sorumluluğunun doğabilmesi için yalnızca ticari açıdan dürüst olmayan bir davranış bulunduğunun ileri sürülmesi yeterli değildir.

TTK m.62 kapsamında hangi davranışın işlendiği, failin kastı ve şikâyet şartı ayrı ayrı incelenmelidir.

Hangi fiiller cezalandırılır?

TTK m.62 kapsamında temel olarak şu davranışlar ceza sorumluluğu doğurabilir:

1. TTK m.55’teki haksız rekabet fiillerinden birini kasten işlemek.
2. Kendisinin rakiplerine tercih edilmesini sağlamak amacıyla kişisel durumu, ürünleri veya ticari faaliyetleri hakkında kasten yanlış veya yanıltıcı bilgi vermek.
3. Çalışanları veya yardımcı kişileri, işverenlerinin üretim ya da ticaret sırlarını ele geçirmek amacıyla aldatmak.
4. Çalışanların cezayı gerektiren bir haksız rekabet fiili işlediğini öğrenmesine rağmen gerekli önlem ve düzeltmeyi yapmamak.

Fiilin daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturması halinde ilgili diğer suç hükümleri de önem kazanabilir.

Kast aranır mı?

TTK m.62’de çeşitli fiiller bakımından “kasten” ifadesine açıkça yer verilmiştir.

Bu nedenle cezai sorumluluk bakımından failin fiilin niteliğini bilmesi ve davranışı iradi biçimde gerçekleştirmesi önem taşır.

Örneğin yanlış olduğu bilinmeden kullanılan bir bilginin sonucu ile rakibi piyasadan uzaklaştırmak amacıyla bilerek yayılan gerçek dışı bilginin ceza hukuku bakımından değerlendirilmesi aynı olmayabilir.

Haksız Rekabet Şikayete Bağlı mı?

Haksız rekabet suçunda şikâyet önemli bir dava şartıdır. TTK m.62, 56. madde gereğince hukuk davası açma hakkına sahip kişilerin şikâyeti üzerine cezalandırma yapılabileceğini düzenler.

Bu nedenle soruşturma sürecinde şikâyet hakkının kim tarafından ve hangi sürede kullanıldığı önem taşır.

Şikâyeti kim yapabilir?

TTK m.62’de şikâyet hakkı, 56. madde kapsamında hukuk davası açma hakkına sahip kişilerle bağlantılı şekilde düzenlenmiştir.

Haksız rekabet nedeniyle müşterileri, kredisi, mesleki itibarı, ticari faaliyeti veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören ya da zarar tehlikesiyle karşılaşan kişiler hukuk davası açabilir.

Somut olayda ceza şikâyeti bakımından şikâyetçinin bu kapsama girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir.

Şikâyet süresi ne kadardır?

TTK m.62 şikâyete bağlı bir suç düzenlediğinden şikâyet süresinin belirlenmesinde ceza hukukunun genel hükümleri önem taşır.

Türk Ceza Kanunu’nun genel şikâyet düzenlemesi uyarınca, kanunda ayrıca süre gösterilmeyen şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı bulunan kişinin fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren süreyi kaçırmaması gerekir.

Bu nedenle haksız rekabet eylemi fark edildiğinde delillerin toplanması ve hukuki değerlendirme yapılması geciktirilmemelidir.

Haksız Rekabette Hukuk Davaları

Haksız rekabet eylemi ceza soruşturmasının dışında önemli özel hukuk sonuçları da doğurabilir.

TTK m.56, ekonomik menfaatleri zarar gören veya zarar tehlikesi altında bulunan kişiye farklı taleplerde bulunma imkânı verir.

Hangi davalar açılabilir?

Haksız rekabete maruz kalan kişi şartları mevcutsa şu taleplerde bulunabilir:

• Fiilin haksız olduğunun tespiti,
• Haksız rekabetin durdurulması,
• Haksız rekabet sonucunda ortaya çıkan maddi durumun kaldırılması,
• Yanlış veya yanıltıcı beyanların düzeltilmesi,
• Gerekli şartlarda ilgili araç ve malların imhası,
• Maddi tazminat,
• Şartları varsa manevi tazminat.

Mahkeme ayrıca belirli şartlarda haksız rekabet sonucunda davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına tazminat olarak hükmedebilir.

Haksız rekabet davası süresi nedir?

TTK m.60’a göre 56. maddede düzenlenen hukuk davaları, dava hakkı bulunan kişinin hakkın doğumunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her durumda hakkın doğumundan itibaren üç yıl geçmesiyle zamanaşımına uğrar.

Ancak haksız rekabet fiili aynı zamanda Türk Ceza Kanunu gereğince daha uzun dava zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa daha uzun süre hukuk davaları açısından da uygulanabilir.

Bu nedenle uyuşmazlık ortaya çıktığında zamanaşımı hesabının somut olay özelinde yapılması gerekir.

Şirketlerde Haksız Rekabet Sorumluluğu

Haksız rekabet fiili yalnızca gerçek kişiler tarafından gerçekleştirilmeyebilir. Şirketlerin faaliyetleri sırasında yöneticiler, organ üyeleri, çalışanlar veya temsilciler tarafından da haksız rekabet eylemleri gerçekleştirilebilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 63. maddesi tüzel kişiler açısından cezai sorumlulukla bağlantılı özel düzenleme içerir.

Şirket yöneticisi sorumlu olur mu?

Tüzel kişinin işlerinin görülmesi sırasında haksız rekabet fiili işlenmişse TTK m.62 hükmü, tüzel kişi adına hareket eden veya hareket etmesi gereken organ üyeleri ya da ortaklar bakımından uygulanabilir.

Bu nedenle “fiili şirket yaptı, kimse şahsen sorumlu olmaz” şeklindeki yaklaşım doğru değildir.

Somut olayda kararı kimin aldığı, reklam veya açıklamanın kim tarafından hazırlandığı ve kimin bilgisi dahilinde yayımlandığı araştırılabilir.

Şirkete güvenlik tedbiri uygulanır mı?

TTK m.63’e göre haksız rekabet fiilinin bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde tüzel kişi hakkında tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine karar verilmesi mümkündür.

Bu düzenleme gerçek kişinin cezai sorumluluğu ile tüzel kişi açısından uygulanabilecek tedbirleri birbirinden ayırmaktadır.

Her şirket uyuşmazlığında otomatik olarak güvenlik tedbiri uygulanmaz. Suçun oluşumu ve tüzel kişinin faaliyetleriyle bağlantısı değerlendirilir.

İnternette Haksız Rekabet Suçu

Günümüzde haksız rekabet eylemlerinin önemli bölümü internet, sosyal medya, reklam platformları ve e-ticaret kanalları üzerinden gerçekleşebilir.

Rakip hakkında gerçek dışı paylaşım yapmak, yanıltıcı karşılaştırmalı reklam yayımlamak veya başka işletmeyle karışıklık yaratacak şekilde dijital içerik hazırlamak haksız rekabet tartışması doğurabilir.

Sosyal medya paylaşımı suç olur mu?

Bir sosyal medya paylaşımının haksız rekabet oluşturup oluşturmayacağı paylaşımın içeriğine ve ticari etkisine göre değerlendirilir.

Rakibi küçük düşüren gerçeğe aykırı iddialar, yanıltıcı ürün karşılaştırmaları veya kişinin kendi ticari faaliyetleri hakkında bilerek yanlış bilgiler vermesi TTK hükümleri açısından önem taşıyabilir.

Sadece eleştiri içeren her paylaşım ise otomatik olarak haksız rekabet suçu değildir. Açıklamanın doğruluğu, amacı, bağlamı ve ticari etkisi birlikte incelenir.

İnternet delilleri nasıl saklanır?

Haksız rekabet eylemi internet üzerinden gerçekleştirilmişse içeriğin sonradan silinme veya değiştirilme ihtimali vardır.

Bu nedenle internet adresi, paylaşım tarihi, hesap bilgileri, reklam görüntüleri, yazışmalar ve diğer dijital verilerin hukuka uygun biçimde muhafaza edilmesi önemlidir.

Yalnızca ekran görüntüsü alınması her uyuşmazlıkta tek başına yeterli delil olmayabilir. İçeriğin kime ait olduğu ve hangi tarihte yayımlandığının ortaya konulması da önem taşır.

Sıkça Sorulan Sorular

Haksız rekabet suçu nedir?

Haksız rekabet suçu, Türk Ticaret Kanunu’nun 62. maddesinde cezalandırılması öngörülen haksız rekabet davranışlarının gerekli şartlarla gerçekleştirilmesidir. Özellikle TTK m.55 kapsamındaki bazı fiillerin kasten işlenmesi cezai sorumluluk doğurabilir.

Haksız rekabet cezası kaç yıldır?

TTK m.62 kapsamında suçun oluşması halinde iki yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmedilebilir. Fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturuyorsa ilgili suç hükümleri ayrıca değerlendirilir.

Haksız rekabet suçunda para cezası var mı?

Evet. Kanunda hapis cezasına alternatif olarak adli para cezası öngörülmektedir. Ancak sabit bir TL tutarı bulunmaz. Adli para cezası ceza hukukunun genel hükümleri doğrultusunda mahkeme tarafından belirlenir.

Haksız rekabet şikâyete tabi midir?

TTK m.62 kapsamındaki cezai sorumluluk, hukuk davası açma hakkına sahip kişilerden birinin şikâyeti üzerine gündeme gelir. Bu nedenle şikâyet hakkı ve süresi ceza soruşturması bakımından önemlidir.

Rakibi kötülemek haksız rekabet midir?

Rakibin kendisini, mallarını, hizmetlerini, fiyatlarını veya ticari faaliyetlerini yanlış, yanıltıcı veya gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek haksız rekabet oluşturabilir. Açıklamanın bağlamı ve doğruluğu somut olayda ayrıca incelenir.

Sahte yorum haksız rekabet olur mu?

Bir işletmenin rakip işletmeyi zarara uğratmak için sistematik biçimde gerçek dışı müşteri yorumları oluşturması, olayın özelliklerine göre dürüstlük kuralına aykırı bir ticari davranış olarak değerlendirilebilir. Cezai sorumluluk için TTK m.62 şartları ayrıca aranır.

Yanıltıcı reklam suç oluşturur mu?

Gerçek dışı veya yanıltıcı ticari açıklamalar haksız rekabet oluşturabilir. Ancak ceza sorumluluğu açısından açıklamanın hangi TTK hükmüne girdiği ve kasten yapılıp yapılmadığı değerlendirilmelidir.

Haksız rekabette tazminat alınır mı?

Kusurun ve zararın şartları oluşmuşsa maddi tazminat talep edilebilir. Türk Borçlar Kanunu’ndaki şartların gerçekleşmesi halinde manevi tazminat da gündeme gelebilir. Ayrıca bazı durumlarda davalının elde ettiği muhtemel menfaat tazminat hesabında dikkate alınabilir.

Şirket haksız rekabetten sorumlu mudur?

Tüzel kişinin faaliyetleri kapsamında gerçekleştirilen haksız rekabet fiillerinde organ üyeleri veya sorumlu kişiler açısından ceza sorumluluğu doğabilir. Tüzel kişi hakkında da kanundaki şartlarla tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.

Haksız rekabet için nereye başvurulur?

Cezai nitelikte bir haksız rekabet iddiasında şikâyet yoluna başvurulabilir. Hukuki koruma bakımından ise tespit, men, maddi durumun ortadan kaldırılması veya tazminat gibi talepler dava konusu olabilir. Somut olayın ceza, ticaret ve gerektiğinde fikri mülkiyet boyutları birlikte değerlendirilmelidir.

Haksız Rekabette Haklarınızı Koruyun

Haksız rekabet suçu ve cezası, yalnızca rakip şirketlerin birbirini kötülemesinden ibaret değildir. Yanıltıcı reklam, karıştırılmaya yol açan ticari uygulamalar, ticari sırların hukuka aykırı biçimde elde edilmesi ve rakip hakkında gerçek dışı bilgi yayılması gibi birçok davranış haksız rekabet hükümlerinin konusu olabilir.

Haksız rekabet şüphesinde öncelikle fiilin hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi gerekir. Her haksız rekabet davranışı ceza suçu oluşturmasa da tespit, men ve tazminat gibi özel hukuk sonuçları doğurabilir.

Hangi deliller saklanmalıdır?

Reklam görüntüleri, sosyal medya paylaşımları, mesajlar, e-postalar, internet sayfaları, ticari yazışmalar, faturalar ve müşteri bildirimleri uyuşmazlığın ispatında önem taşıyabilir.

Delilin sonradan ortadan kalkma ihtimali varsa hızlı hareket edilmesi gerekir. Özellikle internet üzerinden gerçekleşen haksız rekabet olaylarında içeriğin tarih ve kaynağının doğrulanabilir biçimde korunması faydalıdır.

Hukuki destek nasıl alınır?

Rakibinizin ticari itibarınıza zarar verdiğini, yanıltıcı reklam yaptığını veya işletmenize karşı haksız rekabet eylemi gerçekleştirdiğini düşünüyorsanız olayın TTK m.54-63 kapsamında değerlendirilmesi gerekir.

Somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için MDM Hukuk iletişim sayfası üzerinden iletişime geçebilirsiniz.

Güncel hukuki içerikleri MDM Hukuk Instagram hesabı ve MDM Hukuk X hesabı üzerinden de takip edebilirsiniz.

Kaynaklar

T.C. Ticaret Bakanlığı
6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu resmi metni

T.C. Resmî Gazete
6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu 14 Şubat 2011

T.C. Ticaret Bakanlığı
Türk Ticaret Kanunu haksız rekabet hükümleri