İş Kazası Tazminat

Makale Başlıkları

İş kazası tazminat, çalışanın iş kazası nedeniyle bedensel veya ruhsal zarara uğraması ya da hayatını kaybetmesi sonucunda ortaya çıkan zararların karşılanmasını amaçlayan maddi ve manevi tazminat taleplerini ifade eder. İş kazası sonrasında Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından sağlanan haklarla işverenden talep edilebilecek tazminatlar birbirinden farklı hukuki kurumlara dayanır.

Bir olayın iş kazası sayılması için kazanın mutlaka üretim sırasında veya işçinin doğrudan görevini yaparken meydana gelmesi gerekmez. İşyerinde bulunulan sırada, işverenin yürüttüğü iş nedeniyle, görevli olarak başka yere gönderilme sırasında veya işverence sağlanan taşıtla işe gidilip gelinirken gerçekleşen bazı olaylar da iş kazası kapsamında değerlendirilebilir.

İş kazasının meydana gelmesi, işverenin her durumda zararın tamamından sorumlu olacağı anlamına gelmez. Tazminat davasında kazanın oluş şekli, işverenin aldığı iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri, çalışanın davranışı, tarafların kusur oranları, işçinin gerçek geliri ve kazanın kalıcı etkileri birlikte değerlendirilir.

Özellikle ağır yaralanmalarda tazminat hesabı yalnızca hastane masraflarından oluşmaz. Geçici iş göremezlik, sürekli iş göremezlik, çalışma gücü kaybı, ekonomik geleceğin sarsılması, efor kaybı ve manevi zarar gibi farklı kalemler gündeme gelebilir.

İş Kazası Tazminat

İş kazası tazminat, çalışanın kaza nedeniyle uğradığı ve sosyal güvenlik sistemi tarafından bütünüyle karşılanmayan zararların sorumlulardan talep edilmesine yönelik hukuki korumadır.

İş kazası sonucunda tazminat hakkının doğması için işçinin mutlaka çalışamayacak hale gelmesi gerekmez. Kişi eski işine dönebilir ancak kazadan önceki çalışma gücünü tamamen koruyamayabilir. Aynı işi yapmak için daha fazla güç harcamak zorunda kalması bile ekonomik zarar değerlendirmesine konu olabilir.

İş kazasının sonucu

Gündeme gelebilecek hak

Geçici çalışamama

Geçici iş göremezlik zararı

Kalıcı bedensel kayıp

Sürekli iş göremezlik tazminatı

Daha fazla güç harcama

Efor kaybı tazminatı

Tedavi masrafları

Maddi zarar

Ekonomik geleceğin etkilenmesi

Maddi tazminat

Acı ve elem

Manevi tazminat

İşçinin ölümü

Destekten yoksun kalma

Ölüm sonrası giderler

Cenaze ve diğer zararlar

Hangi olaylar iş kazası sayılır?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu iş kazasının kapsamını yalnızca işyerindeki üretim alanıyla sınırlamamıştır. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olaylar, diğer şartları taşıyorsa iş kazası olarak değerlendirilebilir.

İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle işçinin işyeri dışında bulunduğu sırada geçirdiği kazalar da kapsam içine girebilir. Örneğin işverenin talimatıyla müşteriye ürün teslim etmeye giden çalışanın trafik kazası geçirmesi iş kazası niteliği taşıyabilir.

İşveren tarafından başka bir yere görevli gönderilen çalışanın asıl işini yapmaksızın geçen bazı sürelerde yaşadığı olaylar da şartları varsa iş kazası kapsamında değerlendirilebilir.

Ayrıca işveren tarafından sağlanan taşıtla çalışanların toplu biçimde işe götürülmesi veya işten getirilmesi sırasında gerçekleşen kazalar da kanundaki şartların bulunması halinde iş kazasıdır.

İşveren kusurlu değilse tazminat öder mi?

Bir olayın SGK bakımından iş kazası sayılması ile işverenin özel hukuk bakımından tazminat sorumluluğu aynı değildir.

SGK yönünden olay iş kazası kabul edilebilir. Buna karşılık işverene karşı açılacak tazminat davasında işverenin hukuki sorumluluğu, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği ve kazayla davranışı arasındaki bağlantı ayrıca araştırılır.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene risk değerlendirmesi yapmak, gerekli tedbirleri almak, çalışanları bilgilendirmek, eğitim vermek ve alınan tedbirlerin uygulanmasını izlemek gibi kapsamlı yükümlülükler getirir.

İş kazasının hukuki niteliği ve tazminat davasının genel şartları için iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle tazminat davası başlıklı içeriğimizi de inceleyebilirsiniz.

İş Kazası Sonrası Haklar ve Bildirim

İş kazasından sonraki ilk saatler ve günler hem sağlık hem de hukuki süreç açısından önemlidir. Öncelik yaralanan çalışanın tedavisidir. Bununla birlikte olayın doğru şekilde kayıt altına alınması daha sonraki tazminat ve SGK süreçlerinde ciddi önem taşır.

Hastaneye yapılan başvuruda olayın iş kazası olduğunun doğru şekilde bildirilmesi, işyeri tutanaklarının hazırlanması ve mevcut kamera kayıtlarının korunması ilerleyen aşamalarda ispat sorunlarını azaltabilir.

İş kazası SGK’ya kaç günde bildirilir?

4/a kapsamındaki çalışanların geçirdiği iş kazalarının işveren tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi gerekir.

SGK uygulamasında bildirim kural olarak iş kazasının meydana geldiği tarihten sonraki üç iş günü içinde gerçekleştirilir.

Kazanın işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmesi ve olayın işveren tarafından daha sonra öğrenilmesi gibi durumlarda sürenin başlangıcı farklı değerlendirilebilir.

İş kazasının zamanında bildirilmemesi işçinin kazadan doğan bütün haklarının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ancak bildirim eksikliği uygulamada olayın ispatını güçleştirebilir ve işveren açısından idari sonuçlar doğurabilir.

İşveren kazayı bildirmezse ne yapılır?

İşverenin “bu olay iş kazası değildir” diyerek bildirim yapmaması, olayın hukuki niteliğini tek başına belirlemez.

Çalışan SGK’ya başvurabilir ve gerekli şartlarda olayın iş kazası olduğunun tespitini isteyebilir. Uyuşmazlığın devam etmesi halinde yargısal yollar da gündeme gelebilir.

Bu aşamada hastane kayıtları, olay günü düzenlenen belgeler, iş arkadaşlarının tanıklığı, işyeri giriş çıkış kayıtları, kamera görüntüleri, telefon mesajları ve işveren talimatları önemli hale gelebilir.

Özellikle olay yeri kamera kayıtlarının belirli süre sonunda otomatik olarak silinebileceği dikkate alınmalıdır.

İş kazasından sonra hangi belgeler saklanmalıdır?

İşçi mümkün olduğu ölçüde tedavi ve kaza sürecine ilişkin bütün belgeleri saklamalıdır.

Bunlar arasında şunlar bulunabilir:

• İş kazası tutanağı

• Hastane giriş kayıtları

• Epikriz belgeleri

• Ameliyat raporları

• İstirahat raporları

• Reçeteler

• Tedavi ve ulaşım giderleri

• Fotoğraf ve videolar

• Kamera kayıtları

• Tanık bilgileri

• SGK kayıtları

• Ücret bordroları

• Banka hesap hareketleri

• İş güvenliği eğitim belgeleri

Belgelerin eksiksiz olması, maddi zararın ve kazanın sonuçlarının daha sağlıklı belirlenmesini sağlar.

İş Kazası Maddi Tazminatı

İş kazası nedeniyle maddi tazminat hesabının amacı, çalışanın kazadan dolayı uğradığı gerçek ekonomik kaybı mümkün olduğu ölçüde karşılamaktır.

Türk Borçlar Kanunu bakımından bedensel zararlarda tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya tamamen kaybedilmesinden doğan zararlar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan zararlar gündeme gelebilir.

Geçici iş göremezlik tazminatı

Çalışanın kaza sonrasında belirli bir süre çalışamaması geçici iş göremezlik dönemi olarak değerlendirilebilir.

Örneğin iş kazasında kolu kırılan bir işçinin üç ay boyunca çalışamaması halinde bu sürede oluşan gelir kaybının incelenmesi gerekir.

SGK, şartları bulunan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği sağlayabilir. Ancak SGK tarafından yapılan ödeme ile işçinin gerçek ekonomik zararı aynı olmayabilir.

Aradaki farkın tazminat hesabına nasıl yansıyacağı somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

İstirahat raporlarının hukuki ve SGK boyutunu öğrenmek için iş göremezlik raporu nedir ve nasıl alınır içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Sürekli iş göremezlik tazminatı

İş kazası sonrasında çalışanın bedeninde kalıcı bir fonksiyon kaybı oluşabilir.

Örneğin el hareketlerinin belirli oranda azalması, görme kaybı, omurga yaralanması veya uzuv kaybı kişinin çalışma gücünü hayatının geri kalanında etkileyebilir.

SGK bakımından sürekli iş göremezlik geliri ile özel hukuk tazminatı birbirinden ayrılmalıdır. SGK tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlanması için Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 oranında azaldığının tespit edilmesi gerekir.

Tazminat davasındaki bedensel zarar değerlendirmesi ise dosyanın niteliğine ve uygulanacak hukuki esaslara göre ayrıca yapılır.

Efor kaybı tazminatı

Çalışan kazadan sonra işe geri dönmüş ve aynı ücreti almaya devam ediyor olabilir. Bu durum zarar bulunmadığını otomatik olarak göstermez.

Kaza öncesinde rahatça yaptığı işi artık daha fazla güç harcayarak gerçekleştiriyorsa çalışma gücündeki kayıp ekonomik değer taşır.

Örneğin kolunda kalıcı hareket kısıtlılığı bulunan bir marangoz aynı üretimi sürdürebilir ancak işi tamamlamak için eskisinden daha fazla zaman ve güç harcamak zorunda kalabilir.

Bu yaklaşım uygulamada efor kaybı veya güç kaybı zararı olarak ifade edilir.

Konu hakkında ayrıntılı bilgiye efor kaybı ve efor tazminatı nedir başlıklı içeriğimizden ulaşabilirsiniz.

Tedavi giderleri talep edilebilir mi?

İş kazası nedeniyle ortaya çıkan sağlık giderlerinin önemli bölümü sosyal güvenlik sistemi kapsamında karşılanabilir. Ancak her giderin SGK tarafından eksiksiz biçimde karşılandığını varsaymak doğru değildir.

Zorunlu özel tedavi giderleri, yardımcı cihazlar, protezler, bazı rehabilitasyon masrafları veya tedavi için yapılan zorunlu ulaşım giderleri somut olaya göre zarar hesabında değerlendirilebilir.

Talep edilen giderin kazayla bağlantılı ve gerekli olduğunun ispatlanması önemlidir.

İş Kazası Manevi Tazminatı

İş kazası yalnızca ekonomik kayıp oluşturmaz. Çalışanın yaşadığı acı, korku, uzun tedavi süreci, ameliyatlar, kalıcı izler ve hayat standardındaki değişiklikler manevi zarara neden olabilir.

Türk Borçlar Kanunu bedensel bütünlüğün zedelenmesi halinde hâkimin olayın özelliklerini dikkate alarak uygun miktarda manevi tazminata hükmedebilmesine imkan tanır.

Manevi tazminat nasıl belirlenir?

Manevi tazminatta “yüzde 20 maluliyet varsa şu kadar para alınır” şeklinde sabit bir hesaplama formülü yoktur.

Mahkeme özellikle;

• Kazanın ağırlığını,

• Yaralanmanın niteliğini,

• Tedavi süresini,

• Ameliyat sayısını,

• Kalıcı bedensel etkileri,

• Kusur oranlarını,

• Tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını,

• Olayın çalışan üzerindeki etkisini

birlikte değerlendirebilir.

Manevi tazminatın amacı zarar göreni zenginleştirmek değildir. Bununla birlikte miktarın yaşanan ağır bedensel ve ruhsal zararla orantılı olması gerekir.

İşçinin ailesi manevi tazminat alabilir mi?

İşçinin ölümü halinde yakınların manevi tazminat talebi gündeme gelebilir.

Ağır bedensel zarar meydana gelen bazı olaylarda da zarar görenin yakınları bakımından manevi tazminat talep edilmesi mümkün olabilir.

Eş, çocuklar ve anne-baba başta olmak üzere kişiyle güçlü yakınlık ilişkisi bulunan kişilerin durumu somut olay üzerinden değerlendirilir.

İş Kazası Tazminatı Hesaplama

İş kazası tazminat miktarını belirleyen tek bir kriter yoktur. Hesaplama birçok verinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Aynı kazada aynı tür yaralanmayı yaşayan iki kişinin yaşı veya geliri farklıysa tazminatları da farklı olabilir.

Hesaplama unsuru

Önemi

Yaş

Gelecekteki çalışma süresini etkiler

Gerçek ücret

Gelir kaybının temelidir

İş göremezlik oranı

Sürekli zararı etkiler

İşveren kusuru

Sorumluluğun kapsamını etkiler

İşçinin kusuru

Tazminatta indirim yaratabilir

SGK ödemeleri

Mahsup değerlendirmesi gerektirebilir

Aktif çalışma süresi

Hesap dönemini etkiler

Kalıcı sağlık sonucu

Zararın boyutunu belirler

Gerçek ücret nasıl tespit edilir?

Tazminat hesabında gerçek ücret kritik öneme sahiptir.

Bazı işyerlerinde çalışanın SGK’ya bildirilen veya bordroda gösterilen ücretiyle fiilen aldığı ücret farklı olabilir.

Gerçek ücretin tespitinde banka kayıtları, bordrolar, iş sözleşmesi, tanık anlatımları, emsal ücret araştırması, meslek kuruluşlarının verileri ve çalışanın mesleki kıdemi dikkate alınabilir.

Örneğin uzman bir kaynak ustasının asgari ücretle çalıştığının gösterilmesi ancak piyasada çok daha yüksek ücret alması halinde gerçek kazanç tartışma konusu olabilir.

İşçinin kusuru tazminatı düşürür mü?

İşçinin kazanın meydana gelmesine kendi kusuruyla katkı sağlaması tazminat miktarını etkileyebilir.

Ancak işverenin “işçi kendi dikkatsizliği yüzünden düştü” şeklindeki savunması tek başına yeterli değildir.

Mahkeme, işverenin gerekli güvenlik ekipmanını sağlayıp sağlamadığını, işçiye eğitim verip vermediğini, risk değerlendirmesi yapıp yapmadığını ve güvenlik kurallarının uygulanmasını fiilen denetleyip denetlemediğini araştırabilir.

Çalışanın kendi yükümlülüklerine aykırı davranması da kusur değerlendirmesine dahil edilir.

SGK ödemeleri tazminattan düşülür mü?

SGK tarafından yapılan her ödemenin tazminattan aynı şekilde düşüleceği söylenemez.

Ödemenin niteliği, SGK’nın rücu hakkı ve hesaplanan zarar kalemi dikkate alınarak hangi tutarın mahsup edileceği belirlenir.

Bu nedenle aktüerya hesabında yalnızca toplam SGK ödemesinin tazminattan doğrudan çıkarılması her dosyada doğru sonuç vermeyebilir.

İş Kazası Tazminat Davası

İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat uyuşmazlıklarında görevli mahkeme kural olarak İş Mahkemesidir.

Davada işverenin yanı sıra somut olayın özelliklerine göre başka sorumluların bulunması da mümkündür.

Arabuluculuk zorunlu mudur?

İş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları, genel işçilik alacaklarından farklı olarak zorunlu arabuluculuk kapsamının dışında bırakılmıştır.

Bu nedenle yalnızca iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talebi için dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurulması gerekmez.

Tarafların kendi iradeleriyle ihtiyari arabuluculuk veya sulh yöntemlerini kullanması ise mümkündür.

Asıl işveren ve alt işveren sorumlu olabilir mi?

İş kazasının alt işveren çalışanının başına gelmesi halinde yalnızca bordroda görünen alt işverenin sorumluluğu bulunduğu düşünülmemelidir.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisinin şartlarının bulunduğu durumlarda sorumluluk birlikte değerlendirilebilir.

Özellikle büyük inşaat, fabrika, lojistik ve hizmet projelerinde birden fazla işverenin iş sağlığı ve güvenliği organizasyonundaki sorumluluğu incelenebilir.

Hangi şirketin hangi önlemi almakla yükümlü olduğu, çalışan üzerinde kimin talimat ve denetim yetkisine sahip bulunduğu önem taşır.

Zamanaşımı ne kadardır?

İş kazası tazminatlarında zamanaşımı değerlendirmesi davanın hukuki sebebine ve sorumlunun kim olduğuna göre yapılmalıdır.

İşverene karşı sözleşmesel sorumluluk kapsamında ileri sürülen taleplerde uygulamada genel olarak on yıllık zamanaşımı gündeme gelir.

Ancak kazanın aynı zamanda ceza hukuku bakımından suç oluşturması, üçüncü kişilerin sorumluluğu veya zararın gelişen bir nitelik taşıması gibi durumlar süre değerlendirmesini değiştirebilir.

Bu nedenle her iş kazasında “kesin olarak şu kadar yıl vardır” şeklinde dosyadan bağımsız değerlendirme yapılmamalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

İş kazası tazminatı kimden alınır?

İş kazasının özelliklerine göre işveren, alt işveren, asıl işveren veya kazaya sebep olan üçüncü kişiler sorumlu olabilir. Tazminat sorumluluğu, kazanın gerçekleşme biçimi ve tarafların kusuru üzerinden belirlenir. Her iş kazasında yalnızca bordroda işveren olarak görünen şirketin sorumlu olduğu kabul edilmez.

İş kazasında ne kadar tazminat alınır?

İş kazaları için sabit bir tazminat tarifesi bulunmaz. Yaş, gerçek ücret, geçici ve sürekli iş göremezlik durumu, tarafların kusur oranları ve kazanın kalıcı etkileri hesaplamada belirleyicidir. Bu nedenle yalnızca maluliyet yüzdesine bakılarak kesin bir tazminat rakamı verilmesi sağlıklı değildir.

Sigortasız işçi tazminat alabilir mi?

Sigortasız çalıştırılmış olmak iş kazasından kaynaklanan tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Öncelikle çalışma ilişkisinin ve olayın işle bağlantısının ortaya konulması gerekir. SGK kaydının bulunmaması halinde tanıklar, banka kayıtları, mesajlar, işyeri görüntüleri ve diğer deliller daha önemli hale gelebilir.

İş kazasında rapor parası alınır mı?

İş kazası nedeniyle yetkili hekim veya sağlık kurulu tarafından istirahat raporu verilen sigortalıya şartları oluştuğunda SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği verilebilir. Bununla birlikte SGK tarafından yapılan ödeme ile çalışanın gerçek gelir kaybı aynı olmayabilir. Aradaki fark somut tazminat hesabında ayrıca değerlendirilir.

Sürekli iş göremezlik için yüzde kaç gerekir?

SGK tarafından sürekli iş göremezlik geliri bağlanması bakımından Kurum Sağlık Kurulunun sigortalının meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 oranında azaldığını tespit etmesi gerekir. Ancak SGK gelir bağlama şartıyla özel hukuk tazminatındaki bedensel zarar değerlendirmesi tamamen aynı kavram değildir.

İşe devam eden kişi tazminat alabilir mi?

Evet. Çalışanın kazadan sonra aynı işyerinde çalışmaya devam etmesi veya maaşında azalma olmaması tek başına zarar bulunmadığı anlamına gelmez. Kalıcı bedensel kayıp nedeniyle aynı işi daha fazla güç sarf ederek yapıyorsa efor kaybı veya çalışma gücü kaybından doğan tazminat gündeme gelebilir.

İş kazasında manevi tazminat alınabilir mi?

Şartların oluşması halinde maddi tazminata ek olarak manevi tazminat talep edilebilir. Yaralanmanın ağırlığı, ameliyatlar, kalıcı izler, çalışma ve günlük yaşam üzerindeki etkiler ile tarafların kusuru değerlendirilir. Manevi tazminat için maddi tazminattaki gibi sabit bir hesaplama formülü bulunmamaktadır.

İş kazası ölümle sonuçlanırsa kimler tazminat alır?

Ölen çalışanın desteğinden yararlanan kişiler şartları bulunuyorsa destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Destekten yoksun kalma hakkı yalnızca mirasçılık sıfatına bağlı değildir. Fiilen ve düzenli biçimde ekonomik destek gören bir kişinin de somut şartlara göre talepte bulunması mümkün olabilir.

SGK ödeme yaptıysa dava açılamaz mı?

Hayır. SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri verilmesi işverene karşı açılabilecek tazminat davasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. SGK ödemeleri sosyal güvenlik hukukundan, işverenin tazminat sorumluluğu ise özel hukuk hükümlerinden kaynaklanır. Hesap sırasında ilgili ödemelerin mahsubu ayrıca değerlendirilir.

İş kazası davasında avukat zorunlu mudur?

İş kazası tazminat davasının avukat aracılığıyla açılması zorunlu değildir. Bununla birlikte iş kazası dosyaları kusur, iş göremezlik, SGK gelirleri, gerçek ücret ve aktüeryal hesap gibi teknik konuları birlikte içerir. Yanlış belirlenen bir veri tazminat hesabında ciddi farklılık yaratabileceğinden dosyanın bütün halinde değerlendirilmesi önemlidir.

İş Kazasında Hak Kaybını Önleyin

İş kazası tazminat sürecinde yalnızca kazanın meydana gelmiş olması yeterli değildir. Kazanın doğru şekilde kayda geçirilmesi, gerçek ücretin ispatlanması, sağlık durumunun doğru tespit edilmesi ve iş sağlığı güvenliği belgelerinin incelenmesi tazminat miktarını doğrudan etkileyebilir.

Özellikle ağır yaralanmalarda tedavi henüz tamamlanmadan ve kalıcı sağlık durumu netleşmeden yapılan erken hesaplamalar gerçek zararı yansıtmayabilir.

Kusur oranı, gerçek ücret ve sürekli iş göremezlik oranı tazminat hesabındaki temel unsurlar arasındadır. Bu verilerde yapılacak hata yıllara yayılan hesap nedeniyle önemli hak kayıplarına neden olabilir.

İş kazasının ardından hastane belgeleri, SGK kayıtları, ücret bilgileri ve olayın nasıl gerçekleştiğini gösteren deliller korunmalıdır. İşverenin risk değerlendirmesi, eğitim belgeleri, koruyucu ekipman teslim kayıtları ve iş güvenliği organizasyonu da ayrıntılı şekilde incelenmelidir.

İş kazası, iş göremezlik veya efor kaybı nedeniyle tazminat talebiniz bulunuyorsa dosyanın yalnızca maluliyet oranı üzerinden değil bütün hukuki ve ekonomik sonuçlarıyla değerlendirilmesi gerekir.