Makale Başlıkları
Askerlik borçlanması, erkek sigortalıların askerlik sürelerini emeklilik hesaplamalarına dahil ederek prim gün sayılarını artırmalarını sağlayan bir hak olarak önemini koruyor. 2024 yılı itibarıyla askerlik borçlanmasına yönelik güncel düzenlemeler, artan prim tutarları ve yeni uygulamalarla birlikte değişiklikler içeriyor.
Hizmet borçlanması nedir?
5510 sayılı kanuna göre sigortalı sayılabilmek için fiili çalışma yapılmış olması gerekmektedir. Fakat fiili çalışma olmamasına rağmen bazı durumlar sigortalılık süresinden sayılır ve bu duruma hizmet borçlanması denir.
Sigortalı grev, lokavt, askerlik gibi nedenlerle iradesi dışında ya da aylıksız izin veya doktora süreleri gibi kendi iradesiyle çalışma hayatından belirli bir süre uzak kalabilmekte ve yaşlılık, malullük ve ölüm sigorta kollarından yapılacak yardımlara hak kazanabilmesi için gerekli olan sigortalılık süresi veya prim ödeme gün sayısı eksik olmasına yol açmaktadır.
Bu şekilde eksik kalan sigortalılık süreleri ve prim ödeme gün sayısı nedeniyle mağduriyet yaşanılmaması için hizmet borçlanması kurumu düzenlenmiştir. Hizmet borçlanması, sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısını etkilemesinden dolayı bireylere erken emeklilik fırsatı sunabilmektedir.
Hizmet borçlanması ne işe yarar?
Hizmet borçlanması özellikle yaşlılık, ölüm ve malullük aylığının bağlanmasında dikkate alınır dolayısıyla uzun vadeli sigorta kollarına etki eder.
Ayrıca sonradan prim ödenmesi sebebiyle sosyal güvenlik haklarından yararlanamayan kişilerin sosyal güvenlik haklarından yararlanmasına imkan sağlar.
Primi ödenmeden geçirilmiş çalışma süresinin sonradan borçlanılarak ödenmesi ve malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları açısından sigortalılık süresine eklenmesine hizmet borçlanması denir.
Askerlik borçlanmasında hangi süre borçlanılmaktadır?
Askerlik Borçlanması, askerlikte geçen sürenin sigortalılık süresi veya prim ödeme gün sayısı bakımından değerlendirilmesidir. Borçlanılabilecek askerlik süresi, sevk ve terhis tarihleri arasındaki tüm süredir.
Borçlanılabilecek süre, sadece er olarak geçen süreler olmayıp, yedek subay okulundaki süreyi de kapsamaktadır.
Hangi durumlar askerlik borçlanması sayılamaz?
Askere alındıktan sonra da zorunlu sigortalılıkları devam eden kişilerin askerde geçirdiği süre askerlik borçlanmasından sayılmaz.
Askerlik borçlanmasının şartlar nelerdir?
Askerlik sürelerini hizmetten saydırmak isteyen sigortalılar için sigortalı olarak tescil edilmiş olma şartı dışında herhangi bir şart aranmamaktadır. Askerlik borçlanması yapabilmek için sigortalının kuruma başvurması yeterlidir.
Askerlik borçlanması yapabilmek için hangi kuruma gidilmeli?
Sosyal Güvenlik Kurumu’na, başvuru yapılmalıdır. Bundan dolayı ikametgâh adresine en yakın olan İl Sosyal Sigortalar Kurumuna gidilmesi gerekir.
Askerlik borçlanması hesaplama nasıl yapılır?
Askerlik borçlanması priminde esas alınacak olan günlük kazancın alt ve üst sınırları arasında sigortalı tarafından belirlenir. Alt sınır hesabı borçlanılmak istenilen dönemde geçerli olan prime esas günlük brüt kazancın yüzde 32’si üzerinden yapılır. Borçlanılabilecek miktarın üst sınırı ise asgari ücretin yüzde 32’sinin 7.5 katıdır. Borçlanacak olan sigortalı bu alt ve üst sınırda borçlanmak istediği miktarı seçer ve borçlanmayı ödemeyi üstlenir.
2024 Yılında askeri borçlanma alt ve üst sınırı hesaplama
2024 yılı brüt asgari ücret tutarı 20.002,50 TL, net asgari ücret tutarı ise 17.002,12 TL’dir. Buna göre borçlanmaya esas günlük kazancın alt sınırı 213 TL, aylık ise 6400 TL; en yüksek borçlanma tutarı ise günlük 1.6000 TL aylık ise 48.000TL’dir.
Askerlik borçlanması yapmak isteyen çalışanlar belirtilen alt ve üst sınırlar arasında borçlanmak istedikleri miktarı belirlerler ve belirlenen tutar ve askerlik süresi çarpılarak borçlanma tutarı bulunur.
Örneğin 18 ay askerlik yapmış ve alt sınırdan borçlanmak isteyen bir kişi; 6.400×18=115.200 TL askerlik borçlanması yapabilmektedir.
Askerli borçlanması yapabilmek için gerekli belgeler nelerdir?
-Askerliğini er olarak yapan sigortalar, askerlik süresini borçlanmak istediklerinde başvuru esnasında borçlanma talep dilekçesinin ekinde yer alan ve kuruma ibraz ettikleri askerlik cüzdanının veya terhis belgesinin kurum tarafından onaylanmış bir örneği veya askerlik şubesinden alacakları askerlik süresini gösteren askerlik kayıt belgesinin aslı,
-Kanunun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının c bendi kapsamında sigortalı olanlar için onaylı hizmet belgesine,
-Askerlik hizmetini yedek subay olarak yapanların ise borçlanma talep dilekçesi ekinde yer alacak yedek subay terhis belgesine, göre sonuçlandırılmaktadır.
Askerlik belgelerinde sürelerin net olmaması halinde ne yapılır?
Askerlik belgelerinde kayıtlı sürelerde duraksama olması halinde veya yedek subay olarak askerlik yapanlardan belge ibraz edemeyenlerin, yedek subay sınıf, dönem ve sicil numaralarını bildirmeleri halinde ilgili kuvvet komutanlığından yedek subay safahatı istenir.Yedek subay safahatı geldiğinde borçlanma işlemi sonuçlandırılır.
Askerlik süresi kıdem tazminatına dahil edilir mi?
Askerlik borçlanması, sigortalının askerlik süresinin sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı bakımından hizmet olarak değerlendirilmesini sağlarken, Yargıtay vermiş olduğu bir kararda değişik kamu kuruluşlarında çalışan işçinin yaşlılık aylığına hak kazanması halinde askerlik borçlanma süresinin de kıdem tazminatı hesabında dikkate alınacağını belirtmiştir.
Emsal Kararlar
Davacının hizmet akdi davalılardan Tekelde çalıştığı sırada 13.2.2004 tarihinde işveren tarafından sona erdirilmiş ve kendisine kıdem ve ihbar tazminatı ödenmiştir. Bu tarihte iş sözleşmesi işveren tarafından sona erdirildiğinden davacının askerlik borçlanmasının kıdem tazminatına esas sürenin belirlenmesinde nazara alınması mümkün değildir.
Davacıyla işyerinin özelleştirilmesini müteakip M… Alkollü İçkiler A.Ş. ile davacı arasında 20.2.2004 tarihinde yeni bir iş sözleşmesi yapılmış, bu sözleşme 24.3.2005 tarihinde davacının bağlı bulunduğu kuruluştan emekli olması sonucunda davacı tarafından sona erdirilmişse de davacının emekli olduğu tarihte işveren kamu kuruluşu niteliğini kaybetmiştir.
Bu nedenle askerlik borçlanmasının kıdem tazminatı esas süresinin hesabında nazara alınmaması gerekir. Diğer taraftan davacının dava konusu yaptığı narcırah alacağının dayanağı da kamu kuruluşları ile ilgilidir. İşyerinin kamu kuruluş niteliğini kaybettiği döneme ilişkin harcırah talebi de reddedilmelidir.
Mahkemenin yazılı şekilde davacının davasını kabul etmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir. SONUÇ: Temyiz olunan kararın yukarıda yazılı sebepten BOZULMASINA, peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine 16.7.2007 gününde oybirliği ile karar verildi. Yargıtay 9. HD., E. 2007/14495 K. 2007/23559 T. 16.7.2007
Dava, davacının 12/05/1994-15/11/1995 tarihleri arasında yerine getirdiği askerlik görevini borçlanması karşılığında yapmış olduğu 20.000.000 TL’lik ödemenin 349.000 TL eksik olması sebebiyle Kurum tarafından askerlik borçlanmasının geçersiz sayıldığına dair işlemin iptali ile davacının askerlik borçlanma işleminin bütünü ile geçerli olduğunun tespiti, bunun mümkün olmaması halinde ise kuruma ödediği miktara karşılık gelecek gün sayısı kadar süre askerlik borçlanmasının geçerli olduğunun tespiti istemine ilişkindir.
Yerel mahkemece; davacı tarafından askerlik borçlanmasının tamamının ödenmediği anlaşılmakta ise de ödemenin yıllar önce yapılmış olması ve kurumun zamanında davacıyı bilgilendirmemiş olması sebebiyle askerlik borçlanmasının tümü ile iptalinin objektif iyi niyet kurallarına aykırı bulunduğu;
davalı kurumca borçlanmanın yapıldığı tarih itibariyle yapılan 20,00 TL’lik ödemeye karşılık gelen gün sayısının tespit edilip anılan gün kadar borçlanmanın geçerli sayılmasının gerektiği belirtilerek davanın kabulü ile davacının yaptığı 20,00 TL’lik ödemenin karşılığı gün sayısı itibariyle askerlik borçlanmasının geçerli sayılması gerektiğinin tespitine karar verilmiştir. Mahkeme kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Somut olayda, davacının 16/12/1996 tarih ve 28790 sayılı askerlik borçlanması evrakı ile talepte bulunduğu, buna ilişkin olarak davalı kurum tarafından 26/02/1997 tarihinde 20.349.000 TL borçlanma bedeli hesaplanarak davacıya tebliğe çıkartıldığı ancak adreste tanınmadığı için iade edildiği, davacının askerlik borçlanması bedeli olarak kuruma 21/12/1998 tarihinde 20.000.000 TL’lik ödeme yaptığı;
kurumun 09/02/2007 tarih 144681 sayılı yazısı ile 349.000 TL eksik ödeme yapılmış olması nedeniyle askerlik borçlanmasının geçersiz sayıldığının bildirildiği anlaşılmıştır.
1479 sayılı Kanunun ek 9/1. maddesinde “1479 sayılı Kanun ve aynı Kanunda değişiklik yapan kanunlara göre sigortalı olanlar, askerlikte er olarak geçen hizmet süreleri ile yedek subay okulunda geçen sürelerinin tamamını borçlanabilirler.
Ölümü halinde sigortalı olanların hak sahipleri de borçlanma talebinde bulunabilirler.” hükmü ve aynı maddenin son fıkrasında “Hesaplanan borçlanma tutarları tebliğ tarihinden itibaren iki yıl içerisinde ödenir. Belirtilen süre içerisinde borçların tamamen ödenmemesi halinde borçlanma talepleri geçersiz sayılır.” hükmü yer almaktadır.
Borçlanma talep tarihinde yürürlükte bulunan bu madde hükmünden de anlaşılacağı üzere borçlanmanın tamamen ödenmemesi halinde talep geçersiz sayılmalıdır. Kendisine tebligat yapılamayan davacının Kurumdan borç bedelini sorarak öğrenmesi ve tamamını ödemesi mümkün iken kısmi ödemede bulunması iyi niyet kurallarına aykırıdır. Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulduğunda; davanın reddi gerekirken mahkemece davanın kabulüne karar verilmesi;
usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. O halde, davalı Kurum vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve hüküm bozulmalıdır. Yargıtay 21. HD., E. 2011/216 K. 2012/15475 T. 24.09.2012
