Makale Başlıkları
Ceza davalarında adli süreç Cumhuriyet Savcısı tarafından hazırlanan iddianame ile başlar. Bu iddianame Cumhuriyet Savcısının yaptığı araştırmalar sonucu yeterli delile ulaştığı takdirde hazırlanır.
Sonra da bu iddianamenin mahkeme tarafından kabulü ile kamu davası niteliğinde olan ceza davası açılır.
Ceza davaları Ağır Ceza Mahkemesi ve Asliye Ceza Mahkemesi olan genel mahkemelerde görülmekle beraber Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi, Çocuk Mahkemesi, Çocuk Ağır Ceza Mahkemesi olarak adlandırılan özel mahkemelerde de görülebilir.
Ceza davaları olağan kanun yollarıyla birlikte 4 aşamadan oluşur. Bu aşamalar soruşturma, kovuşturma, istinaf ve temyiz aşamalarıdır.
Adli Süreç Nasıl İşler? Tüm Ceza Davalarında
Adli Süreç Nasıl İşler? Tüm Ceza Davalarında, Ceza davalarında ilk aşama soruşturma aşamasıdır. Kovuşturma aşamasının hızlı ve sağlıklı bir şekilde yapılabilmesi ve gereksiz yere dava açılmasının önlenmesi amacıyla henüz dava açılmadan önce hazırlık yapılması gerekir.
Cumhuriyet savcılıkları şikâyet ya da ihbar suretiyle suçun işlendiği şüphesiyle karşılaştıkları takdirde gerekli olan araştırmayı yaptırmak ya da yapmakla yükümlüdür. Suç doğrudan öğrenilebilir, ihbar suretiyle ya da şikâyet yoluyla öğrenilebilir.
Cumhuriyet savcılıkları suçu kendileri öğrenebilir. Bu gibi durumlarda savcılıklar resen harekete geçer. İhbar ise suçun işlendiğini duyan, gören kişilerin bunları yetkili makama bildirmesidir. Şikâyet soruşturulması veya kovuşturulması şikayete bağlı olan suçla ilgili olarak zarar gören kişinin failin cezalandırılmasını yetkili makamlardan istemesine denir.
Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararı-KYOK
Cumhuriyet savcısı suçla ilgili olarak gerekli araştırmaları yapar ya da yaptırır. Bunun sonucunda eğer kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edemediği kanaatine varırsa kovuşturmaya yer olmadığı kararı verir.
KYOK kararı aynı zamanda kovuşturma olanağının bulunmaması halinde de verilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı suçtan zarar görene, sorguya çekilmiş ya da önceden ifadesi alınan şüpheliye bildirilecektir.
Suçtan zarar görende bu karara karşı kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içerisinde bu kararı veren Cumhuriyet Savcısının yargı çevresindeki sulh ceza hakimliğine itiraz edebilir.
Kamu Davasının Açılması
Soruşturma evresinin sonunda toplanan deliller eğer suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa, yani yeterli delil elde edilmişse cumhuriyet savcısı tarafından iddianame düzenler. Bu iddianamenin de mahkeme tarafından kabul edilmesiyle kamu davası açılmış olacaktır.
Ceza Davasında Kovuşturma Aşaması
İlk Derece Mahkemeleri
Ceza davalarında soruşturmadan sonraki aşama kovuşturma aşamasıdır. Kovuşturma aşaması cumhuriyet savcısının iddianameyi yetkili mahkemeye verip mahkemenin iddianameyi kabul etmesiyle başlar ve hükmün kesinleşmesine kadar devam eder. İddianameyi kabul eden mahkeme ilk iş olarak duruşma gününü belirler.
Duruşma
Kovuşturmanın en önemli aşaması duruşma aşamasıdır. Bu aşamada sözlülük hakimdir. Hâkim kararında yalnızca sözlü olarak dile getirilmiş beyanları esas alacaktır.
Duruşma sırasında öncelikle çağrılanların hazır olup olmadıkları kontrol edilir ve sonra sanığın sorgusuna geçilir. Bundan sonra sıra delillerin ortaya konulmasına geçilir. Duruşmada delillerin ortaya konulabilmesi için bunların ortaya konulmadan önce kabul edilmesi gerekir.
Deliller ortaya konulduktan sonraki aşama ise cumhuriyet savcısına, vekil sıfatı ile duruşmaya katılan avukat ya da müdafi bilirkişilere ve tanıklara doğrudan soru sorabilme imkânı tanınmıştır. Katılan ve sanık da mahkeme başkanı ya da hâkim aracılığıyla bu kişilere soru sorabilirler.
Hüküm
Duruşma sona erdiğinde artık son kararın verilmesi aşamasına geçilir. Son karar mahkemenin önüne getirilen uyuşmazlıkları doğrudan çözen karardır. Buna hüküm denilmektedir. Kanunumuza göre hüküm beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve davanın düşmesi kararlarıdır.
Beraat: Sanığın kendisine yüklenen fiili işlemediği sabitse ya da fiili işlediğinin sabit olmadığı şeklindeyse beraat kararı verilecektir.
Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı: Sanık tarafından işlenen fiil suç olma özelliğini devam ettirmesine rağmen, şahsi cezasızlık sebebinin varlığı, etkin pişmanlık, karşılık hakaret sebebiyle faile ceza verilmemesi durumunda verilecek karar ceza verilmesine yer olmadığı kararıdır.
Mahkûmiyet: Sanığa isnat edilen suçun sanık tarafından işlendiği sabit olursa sanığa mahkûmiyet kararı verilir.
Davanın Reddi- Davanın Düşmesi: Aynı fiil sebebiyle aynı sanığa daha önceden verilmiş bir hüküm ya da açılmış bir dava varsa davanın reddi kararı verilir.
TCK’de öngörülen muhakeme şartlarının gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması halinde veya davayı düşüren sebeplerin varlığı halinde, davanın düşmesi kararı verilir.
Ceza Davalarında İstinaf Kanun Yolu
İstinaf Nedir?
İstinaf ilk derece mahkemesi tarafından verilen hükümlerin hem hukukilik denetiminin hem de maddi denetiminin yapıldığı bir kanun yoludur. İstinaf olağan kanun yollarından biridir. İlk derece mahkemesinde gerçekleşen yargılamanın tümüyle tekrarı ile maddi gerçekliğe ulaşılma amaçlanmaktadır.
İstinaf Kanun Yoluna Kimler Başvurabilir?
Sanık: Kanun yollarına yazılı olarak başvurabileceği gibi zabıt kâtibine de beyanda bulunarak başvurabilir.
Ama kişi tutukluysa tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürüne davaya bakan mahkemeye iletilmek üzere de beyanda bulunabilir ya da istinaf dilekçesi vermek suretiyle başvurabilir.
Müdafi: Avukat vekilliğini veya müdafiliğini üstlendiği kişinin özel bir yetki vermesine gerek olmadan onun lehine olarak kanun yollarına başvurabilir. Eğer avukat ve sanık kanun yoluna başvurmada farklı düşüncelere sahipse sanığın iradesine üstünlük tanınır.
Katılan: Katılan sıfatını alanlar, katılan sıfatı reddedilenler, katılma isteği henüz karar bağlanmamış olanlar, katılma sıfatını alabilecek olanlar kanun yoluna başvurabilir.
Cumhuriyet Savcısı: Mahkemece verilen kararlara karşı Cumhuriyet Savcısı da sanığın lehine veya aleyhine kanun yoluna başvurabilir. Cumhuriyet Savcısı sanık aleyhine istinaf kanun yoluna başvurmuşsa istinaf mahkemesi sanığın lehine karar verebilir.
Eğer ki Cumhuriyet Savcısı sanığın lehine kanun yoluna başvurmuşsa istinaf mahkemesi kararı sanığın aleyhine değiştiremez veya bozamaz.
Yasal Temsilci ve Eş: Sanığın yasal temsilcisi ve eşi de sanık hakkında verilen kararlara karşı süresinde kanun yoluna başvurabilir.
İstinaf Başvuru Süresi Ne Kadardır?
İlk derece mahkemesinin verdiği karar kişinin yüzüne karşı okunmuşsa yani tefhim edilmişse tefhimden, karar kişinin yokluğunda verilmişse kararın tebliğinden itibaren 7 gündür.
İstinaf İncelemesinin Aşamaları Nelerdir?
İstinaf incelemesinin iki aşaması vardır. İlki ön inceleme aşaması, ikincisi esastan istinaf incelemesi aşamasıdır.
1-) Ön İnceleme Aşaması
Ön inceleme aşamasında, Bölge Adliye Mahkemesi’nin ilgili ceza dairesi, istinaf başvurusu yapılan dava dosyasını ve kararı inceler ve yapılan istinaf başvurusunun kabul edilip edilmeyeceğine karar verir.
İstinaf başvurusunda bulunan kişinin istinaf hakkı yoksa karar istinaf için uygun bir karar değilse ya da istinaf başvurusu süresi içerisinde yapılmamışsa istinaf başvurusunun reddine karar verilir.
İstinaf başvurusunun reddine dair kararlara karşı itiraz edilebilir.
2-) Esastan İstinaf İncelemesi Aşaması
Ön inceleme aşamasında yapılan istinaf başvurusu kabul edilirse Bölge Adliye Mahkemesi’nin ilgili ceza dairesi istinaf başvurusunu esastan incelemeye geçer. Burada BAM;
Dosyayı ve kendisine sunulan delilleri inceledikten sonra yapılan istinaf talebinin esastan reddine karar verebilir.
Kararı kaldırarak kendisi yeni bir karar verebilir veya ilk derece mahkemesine iadesine karar verebilir.
Dava dosyasını kendisi değerlendirerek de yeni bir karar verebilir.
İstinaf Mahkemesinin Verebileceği Kararlar Nelerdir?
İstinaf mahkemesi, yapacağı istinaf incelemesinde ceza davasında yerel mahkemenin vereceği karar aleyhine esastan inceleyerek aşağıda sıraladığımız kararları verebilir;
-İstinaf başvurusunu dosya üzerinden inceleyerek esastan reddine,
-İstinaf başvurusunu inceleyerek yerel mahkeme kararının kaldırılarak düzeltilmesine,
-İstinaf başvurusunu inceleyerek önemli bir hukuka aykırılık tespit ederse kararı kaldırarak dosyanın yeniden karar verilmek üzere yerel mahkemeye gönderilmesine karar verebilir.
İstinaf Başvurusundan Vazgeçebilmek Mümkün müdür?
Evet, istinaf kanun yolundan da feragat ve vazgeçme mümkündür. Bunun için kanunda bir süre sınırlaması yoktur. Karar verilinceye kadar istinaftan feragat mümkündür. Ancak katılanın vekilinin veya sanığın müdafisinin istinaftan feragat edebilmesi için vekâletnamesinde özel olarak yetkilendirilmiş olması gerekir.
Ceza Davalarında Temyiz
Temyiz, henüz kesinleşmemiş olan kararlara karşı kabul edilen bir olağan kanun yoludur. Temyiz kanun yolu, kesinleşmeden önceki son aşamayı ifade eder.
Temyiz kanun yoluna Cumhuriyet Savcısı, sanık, yasal temsilci, eş, müdafi ve katılan başvurabilir.
Temyiz Başvuru Süresi Ne Kadardır?
Temyiz başvurusu hükmün açıklanmasından itibaren 15 gün içerisinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçeyle ya da zabıt katibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır.
Karar, duruşmada hazır olan tarafların yüzlerine karşı okunmuşsa yani tefhim edilmişse tefhimden itibaren 15 günlük süre başlar.
Eğer karar tarafların yokluğunda açıklandıysa temyiz süresi tebliğden itibaren başlar.
Temyiz İncelemesinin Aşamaları Nelerdir?
1-) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının Tebliğnamesi
Bölge Adliye Mahkemesi tarafından verilen kararın temyiz edilmesi üzerine dosya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı da temyiz edilen kararı inceleyerek ilgili ceza dairesine sunmak üzere bir tebliğname hazırlar.
Bu tebliğname ilgili taraflara ve müdafilerine tebliğ edilir. İlgili taraf bu tebliğnameye tebliğden itibaren 1 hafta içinde yazılı olarak cevap verme hakkına sahiptir.
2-) Ön İnceleme Aşaması
Bu aşamada yapılan temyiz isteminin kabul edilip edilmeyeceğine karar verilir.
Eğer hüküm temyiz edilemeyen bir hükümse, temyiz dilekçesi temyiz sebeplerini içermiyorsa, süresi içerisinde temyiz başvurusunda bulunulmamışsa, temyiz isteminde bulunanın buna hakkı yoksa, Yargıtay tarafından temyiz istemi reddedilir.
3-) Esastan Temyiz İncelemesi Aşaması
Ön inceleme aşamasında yapılan incelemede temyiz isteminin reddi sebebi tespit edilmezse, Yargıtay tarafından temyiz başvurusunu esastan incelemeye geçer. Bu aşamada usule ilişkin eksiklikleri ve sadece temyiz başvurusunda belirtilen hususları inceler.
Temyiz İncelemesi Sonucunda Verilebilecek Kararlar
Yargıtay onama kararı verebilir. Temyiz incelemesi neticesinde karar hukuka uygun bulunursa temyiz başvurusunun reddine karar verilir. Buna onama kararı denilmektedir.
Yargıtay düzelterek onama kararı da verebilir. Kanunda belirtilen bazı hallerde Yargıtay temyiz istemini reddederken yeniden yargılama yapılmasına gerek kalmaksızın, Yargıtay tarafından görülen eksikliklerin düzeltilmesi söz konusu olabilir.
Yargıtay tarafından bozma kararı da verilebilir. CMK’nin 289. maddesinde sayılan kesin hukuka aykırılık hallerinin bulunması hallerinde Yargıtay tarafından hüküm bozulur.
Yargıtay düşme kararı da verebilir. Yargıtay yaptığı temyiz incelemesi sırasında düşme nedenlerinden birinin olduğunu tespit ederse düşme kararı verilir.
Hukuki destek almak, danışmanlık hizmetlerimiz hakkında bilgi edinmek veya sorularınızı iletmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Size en kısa sürede dönüş yapabilmemiz için iletişim sayfamızı ziyaret edin.
Ayrıca, ilgili yasal düzenlemeleri incelemek için Mevzuat.gov.tr adresinden resmi kaynaklara ulaşabilirsiniz.
