- +90 (312) 911 1168
- info@mdmhukuk.com
Havacılık hukuku; hava sahasının kullanımını, hava araçlarının tescilini, havayolu ile yolcu ve yük taşımacılığını, havalimanı işletmeciliğini, havacılık personelinin hak ve yükümlülüklerini ve havacılık faaliyetlerinden doğan uyuşmazlıkları düzenleyen hukuk dalıdır. Havacılık, uluslararası nitelikli bir alan olduğundan bu alanın kuralları çoğu zaman ulusal mevzuat ile uluslararası sözleşmelerin birlikte uygulanmasıyla şekillenir.
Ülkemizde havacılık faaliyetlerinin temel kaynağı 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu’dur. Kanunun yanı sıra Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından çıkarılan yönetmelik, talimat ve genelgeler ile Chicago Sözleşmesi, Montreal Sözleşmesi gibi uluslararası düzenlemeler bu alanın başlıca kaynaklarıdır. Yolcu hakları, uçuş iptali ve gecikme, bagaj sorumluluğu, uçak kiralama ve finansmanı, havacılık personeli ile SHGM işlemleri havacılık hukukunun sık karşılaşılan başlıklarıdır.
MDM Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, Ankara merkezli olarak havacılık hukuku alanında yolcuların ve havacılık işletmelerinin hukuki uyuşmazlıklarında danışmanlık, başvuru ve dava takibi hizmeti sunmaktadır. Bu sayfada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olayda değerlendirme, bilet, sözleşme ve yazışmalar incelendikten sonra yapılabilir.
Büromuz, havacılık hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda ve danışmanlık süreçlerinde aşağıdaki başlıklarda hizmet vermektedir.
Uçuşun iptali, gecikmesi ve yolcunun uçağa kabul edilmemesi hâllerinde havayolu şirketine başvuru ve dava süreçleri.
Bagajın kaybolması, hasar görmesi veya geç teslim edilmesi nedeniyle tazminat taleplerinin takibi.
Havayolu taşımacılığında yolcunun yaralanması veya ölümü hâlinde tazminat davaları.
Havayolu ile kargo ve yük taşımacılığından doğan sorumluluk ve tazminat uyuşmazlıkları.
Uçak kiralama, finansal kiralama, ipotek ve bakım sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi.
Pilot, kabin memuru ve yer hizmetleri personelinin iş ve lisans uyuşmazlıkları.
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü nezdinde ruhsat, izin ve idari yaptırımlara karşı hukuki destek.
Dron kullanımı, kayıt ve izin süreçleri ile ihlaller nedeniyle yaptırımlara ilişkin danışmanlık.
Havacılık hukuku, ulusal mevzuat ve uluslararası sözleşmelerin birlikte uygulandığı bir alandır. Ulusal düzeyde Türk Sivil Havacılık Kanunu ve SHGM düzenlemeleri, uluslararası düzeyde ise Chicago ve Montreal Sözleşmeleri başlıca kaynaklardır.
| Mevzuat | Düzenlediği Başlıca Konular |
|---|---|
| 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu | Hava aracı tescili, havacılık faaliyetleri, havayolu taşımacılığı, ipotek ve idari yaptırımlar |
| Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) Düzenlemeleri | Yolcu hakları, işletme izinleri, havalimanı ve dron mevzuatı |
| Chicago Sözleşmesi (1944) | Uluslararası sivil havacılığın temel ilkeleri ve ICAO |
| Montreal Sözleşmesi (1999) | Uluslararası taşımada havayolu taşıyıcısının yolcu, bagaj ve yük sorumluluğu |
| 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu | Ticari işletme, taşıma işleri ve ticari uyuşmazlıklar |
| 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun | Yolcunun tüketici sıfatıyla korunması ve tüketici uyuşmazlıklarında başvuru yolları |
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | Sözleşme sorumluluğu, tazminat ve zamanaşımı |
Havayolu yolcu taşıma sözleşmesi, taşıyıcının yolcuyu belirli bir yerden başka bir yere uçakla taşımayı, yolcunun da bu hizmet karşılığında bilet bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Sözleşme bilet ile kanıtlanır. Taşıyıcı, yolcuyu tarifede ve biletle belirtilen zamanda, güvenli biçimde ve gereği gibi taşımakla yükümlüdür. Ayrıntılı bilgi için havacılık yolcu taşıma sözleşmesi nedir yazımıza bakılabilir.
Uçuşun iptal edilmesi, uzun süre gecikmesi veya yolcunun uçağa kabul edilmemesi hâlinde yolcu; bilet bedelinin iadesi, alternatif bir uçuşla taşınma ve bekleme süresince yiyecek, içecek ve konaklama gibi bakım hizmetlerinden yararlanma haklarına sahip olabilir. SHGM Yolcu Hakları Yönetmeliği, gecikme süresine ve uçuş mesafesine göre değişen hak ve tazminat hükümleri içerir. Olağanüstü durumlar, mücbir sebepler ve havayolu şirketinin kontrolü dışındaki hâllerde, taşıyıcının sorumluluğu ve yolcunun tazminat hakkı farklılaşabilir.
Yolcunun tazminat talepleri konusunda ayrıntılı bilgi için havayolu taşımacılığında yolcunun tazminat talepleri yazısına bakılabilir. Başvuru öncelikle havayolu şirketine yazılı olarak yapılır; sonuç alınamazsa SHGM’ye şikâyet, tüketici uyuşmazlıklarında ise ilgili tüketici hakem heyeti veya tüketici mahkemesi yoluna gidilebilir. Tüketici işlemlerine ilişkin genel esaslar için tüketici hukuku sayfamıza da bakılabilir.
Yolcunun kayıtlı bagajının kaybolması, hasar görmesi veya geç teslim edilmesi hâlinde taşıyıcı, Montreal Sözleşmesi ve ilgili mevzuat çerçevesinde sorumlu olabilir. Bagaj sorumluluğu, kural olarak belirli bir üst sınırla sınırlıdır; yolcunun bagajın değerini önceden beyan etmesi hâlinde ise bu sınır aşılabilir. Bagaj hasarı veya kaybı fark edildiğinde derhâl havalimanında tutanak (PIR) düzenletilmesi ve taşıyıcıya yazılı bildirim yapılması önemlidir. Sözleşmede öngörülen bildirim süreleri geçirilirse taşıyıcıya karşı tazminat hakkı kaybedilebilir.
| Konu | Bildirim Süresi | Açıklama |
|---|---|---|
| Bagaj hasarı | 7 gün | Bagajın teslim alındığı tarihten itibaren yazılı ihbar |
| Bagaj gecikmesi | 21 gün | Bagajın yolcunun eline geçtiği tarihten itibaren |
| Yük hasarı | 14 gün | Yükün teslim alındığı tarihten itibaren |
| Yük gecikmesi | 21 gün | Yükün alıcının eline geçtiği tarihten itibaren |
Yük taşımacılığında da taşıyıcının sorumluluğu, sözleşme ve uluslararası kurallarla belirlenir. Ayrıntılı bilgi için taşıyıcının yük ve bagaj taşımacılığı sözleşmelerinden doğan sorumluluğu yazısı incelenebilir.
Para, mücevher, elektronik cihaz ve önemli belge gibi değerli eşyaların kayıtlı bagajda taşınması risklidir; taşıyıcılar genellikle bu tür eşya için sorumluluğu sınırlar veya tamamen reddeder. Bu nedenle değerli eşyanın kabin bagajında taşınması veya değer beyanında bulunulması önerilir. Kabin bagajında bulunan eşyaların kaybolması veya zarar görmesi hâlinde ise taşıyıcının sorumluluğu, kusuruna bağlı olarak değerlendirilir. Bagaj kaybında yolcunun yaptığı zorunlu ilk ihtiyaç harcamalarına ilişkin fişlerin saklanması, tazminat talebinde ispat kolaylığı sağlar.
Uçak kazaları veya uçuş sırasında meydana gelen olaylar nedeniyle yolcunun ölümü ya da yaralanması hâlinde taşıyıcının sorumluluğu Montreal Sözleşmesi’nin öngördüğü sistemle belirlenir. Bu sistemde sorumluluk iki kademelidir: Belirli bir tutara kadar taşıyıcının kusuru aranmaksızın sorumluluğu söz konusudur; bu tutarın üzerindeki zararlar için ise taşıyıcı, kendisinin veya adamlarının kusuru bulunmadığını ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir. Ölüm hâlinde destekten yoksun kalan yakınlar, yaralanmada ise yolcu tazminat talep edebilir.
Havayolu taşımacılığında ölüm ve bedensel zarara ilişkin ayrıntılı açıklamalar için havayolu taşımacılığında ölüm ve bedensel zararlar ve üçüncü kişilerin tazminat talepleri yazıları incelenebilir. Tazminatın hesaplanması, kusur ve uygulanacak hukukun belirlenmesi bakımından genel tazminat hukuku esasları için tazminat hukuku sayfamıza da başvurulabilir.
Zamanaşımı: Uluslararası taşımada taşıyıcıya karşı tazminat davası, varış yerine ulaşıldığı veya uçağın ulaşması gereken tarihten ya da taşımanın durdurulduğu tarihten itibaren iki yıl içinde açılmalıdır. Bu süre geçirildikten sonra dava hakkı sona erer.
Hava araçları yüksek değerli varlıklar olduğundan, çoğu zaman satın alma yerine kiralama veya finansal kiralama yoluyla edinilir. Uçak kiralama sözleşmeleri, yalnızca hava aracının kiralandığı “kuru kiralama” veya hava aracıyla birlikte mürettebat, bakım ve sigortanın da sağlandığı “ıslak kiralama” biçiminde yapılabilir. Kiralama sözleşmelerinde kira bedeli, teslim ve iade koşulları, bakım yükümlülükleri, sigorta, sorumluluk paylaşımı ve fesih hükümleri açıkça düzenlenmelidir.
Hava araçları üzerinde ipotek tesisi, Türk Sivil Havacılık Kanunu’na göre hava aracı siciline tescille gerçekleşir. Ayrıntılı bilgi için hava aracı ipoteği nedir yazısına bakılabilir. Havacılık finansmanı sözleşmelerinde uluslararası düzenlemelerin ve tescil sistemlerinin de dikkate alınması gerekir. Havayolu işletmelerinin ticari sözleşmeleri ve şirket yapıları bakımından ticaret hukuku sayfamıza da başvurulabilir.
Havacılık faaliyetleri, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün denetimine tabidir. Havayolu işletmelerinin işletme belgesi (AOC), hava aracı tescili, uçuş izinleri, havalimanı işletme belgeleri ve personel lisansları SHGM tarafından düzenlenir. Mevzuata aykırılık hâlinde idari para cezası, izin iptali veya faaliyet kısıtlaması gibi yaptırımlar uygulanabilir. Bu işlemlere karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. İptal davası kural olarak işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde açılmalıdır.
Pilotlar, kabin memurları, teknisyenler ve yer hizmetleri personeli iş hukuku ile havacılık mevzuatının birlikte uygulandığı özel bir hukuki statüye sahiptir. Uçuş ve görev süreleri, dinlenme süreleri ve lisans yenileme şartları mevzuatla ayrıca düzenlenir. Lisans veya sağlık raporu nedeniyle uçuş yasağı getirilmesi, iş sözleşmesinin sona ermesi ve tazminat talepleri gibi hususlar hem iş hukuku hem de havacılık mevzuatı yönünden değerlendirilmelidir. İş hukuku bakımından iş ve sosyal güvenlik hukuku sayfamıza başvurulabilir.
İnsansız hava araçlarının kullanımı, ağırlığına ve kullanım amacına göre kayıt, izin ve pilot yeterliliği gibi yükümlülüklere tabidir. Yasaklı bölgelerde uçuş, izinsiz görüntü alma ve üçüncü kişilere zarar verme gibi ihlaller idari yaptırımlara ve tazminat sorumluluğuna yol açabilir. Dronla bir kişinin özel hayatının gizliliğinin ihlali hâlinde ise ayrıca ceza hukuku hükümleri gündeme gelebilir.
Havayolu taşımacılığında yolcu ve taşıyıcı çoğunlukla farklı ülkelerde bulunabildiğinden, uyuşmazlığa hangi hukukun uygulanacağı ve hangi mahkemenin yetkili olacağı önemli bir sorudur. Montreal Sözleşmesi, uluslararası taşımalarda tazminat davasının belirli yerlerdeki mahkemelerde açılabileceğini öngörür: taşıyıcının yerleşim yeri, asıl işyeri veya sözleşmenin yapıldığı işyeri mahkemeleri ile varış yeri mahkemeleri bu seçenekler arasındadır. Ölüm ve bedensel zarar davalarında yolcunun kalıcı ve asıl ikametgâhı olan ülke de yetkili kılınabilir. Bu seçeneklerin doğru değerlendirilmesi, hem tazminat tutarına hem de yargılama süresine etkili olabilir.
Taşıyıcı, gecikme nedeniyle doğan zararlardan, kendisinin ve adamlarının zararı önlemek için makul tüm tedbirleri aldığını veya bu tedbirleri almalarının imkânsız olduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Zarar gören yolcunun kendi kusuru varsa tazminat ölçüsünde indirim yapılabilir. Bu nedenle olayın nedenine ilişkin kayıtların, hava koşullarının, teknik arıza raporlarının ve havalimanı duyurularının delil olarak toplanması önem taşır.
Uçuş güvenliğini tehlikeye atan, mürettebata karşı saldırgan davranan veya güvenlik kurallarına uymayan yolcu, uçağa alınmayabilir ya da uçuş sırasında sınırlandırılabilir. Bu tür durumlarda yolcu hakkında hem idari hem de cezai yaptırımlar uygulanabilir. Havayolu şirketinin yolcuyu haksız yere uçağa almadığı iddia ediliyorsa, olayın tutanağa bağlanması ve tanık bilgilerinin saklanması, sonraki hukuki süreçte belirleyici olur. Yolcunun uçağa alınmasını engelleyen vize, pasaport veya seyahat belgesi eksiklikleri ise kural olarak yolcunun sorumluluğundadır.
| Konu | Süre | Açıklama |
|---|---|---|
| Uluslararası taşımada tazminat davası | 2 yıl | Varış tarihinden veya uçağın varması gereken tarihten itibaren |
| Bagaj hasarı ihbarı | 7 gün | Bagajın teslim alınmasından itibaren |
| Bagaj gecikmesi ihbarı | 21 gün | Bagajın yolcuya teslim edilmesinden itibaren |
| İdari işlemlere karşı iptal davası | 60 gün | İşlemin tebliğinden itibaren |
| Sözleşmeden doğan alacaklar | 10 yıl (genel zamanaşımı) | Alacağın muaccel olması |
Havacılık hukuku, hava sahasının kullanımı, hava araçlarının tescili, havayolu taşımacılığı, havalimanı işletmeciliği ve havacılık personeline ilişkin kuralları düzenleyen hukuk dalıdır. Ulusal mevzuat ve uluslararası sözleşmeler birlikte uygulanır.
Yolcu; bilet bedelinin iadesi, alternatif bir uçuşla taşınma ve bekleme süresince bakım hizmetleri gibi haklara sahip olabilir. Şartları sağlanırsa ayrıca tazminat da talep edilebilir.
Gecikme süresine, uçuş mesafesine ve gecikmenin nedenine bağlı olarak tazminat talep edilebilir. Havayolunun kontrolü dışındaki olağanüstü hâllerde tazminat hakkı farklılaşabilir.
Yolcunun iradesi dışında uçağa kabul edilmemesi hâlinde alternatif taşıma, bakım hizmetleri ve şartlar oluşmuşsa tazminat talep edilebilir.
Havalimanında derhâl bagaj kayıp tutanağı düzenletilmeli ve havayoluna yazılı bildirimde bulunulmalıdır. Bagaj hasarında bildirim yedi gün, gecikmede yirmi bir gün içinde yapılmalıdır.
Evet. Uluslararası taşımada bagaj sorumluluğu belirli bir üst sınırla sınırlıdır. Yolcu, bagajın değerini önceden beyan etmişse bu sınırın üzerinde talepte bulunabilir.
Montreal Sözleşmesi’ne göre iki kademeli sorumluluk sistemi uygulanır. Belirli bir tutara kadar taşıyıcının kusuru aranmaz; üzerindeki zararlar için taşıyıcı kusursuzluğunu ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir.
Uluslararası taşımada tazminat davası, varış tarihinden itibaren iki yıl içinde açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir.
Görevli ve yetkili mahkeme uyuşmazlığın niteliğine ve tarafların sıfatına göre belirlenir. Tüketici sıfatıyla yapılan taşımalarda tüketici mahkemesi veya hakem heyeti, ticari taşımalarda ise ticaret mahkemesi görevli olabilir.
Havayolu şirketine yapılan başvurudan sonuç alınamazsa, yolcu hakları ihlallerine ilişkin SHGM’ye yazılı veya elektronik ortamda şikâyet başvurusu yapılabilir.
Hava aracı ipoteği, hava aracı üzerinde alacağı güvence altına almak için kurulan ve hava aracı siciline tescille doğan bir rehin hakkıdır.
Kira bedeli, teslim ve iade koşulları, bakım ve sigorta yükümlülükleri, sorumluluk paylaşımı ve fesih hükümleri açıkça düzenlenmelidir. Kuru ve ıslak kiralama arasındaki farklar da dikkate alınmalıdır.
İnsansız hava araçlarının kullanımı, ağırlığına ve amacına göre kayıt, izin ve pilot yeterliliği gibi yükümlülüklere tabidir. İzinsiz kullanım idari yaptırıma yol açabilir.
Uçuş iptali veya gecikmesinde sonuç alınamadığında, bagaj ve yaralanma tazminatlarında, uçak kiralama ve finansman sözleşmelerinde ve SHGM işlemlerinde sürelerin kısa olması nedeniyle hukuki destek alınması önem taşır.
Uçuş iptali, gecikme, bagaj, yaralanma tazminatı ve havacılık sözleşmelerine ilişkin belgeleriniz için büromuzla iletişime geçebilirsiniz. Havacılık hukukunda ihbar ve dava süreleri kısa olduğundan, başvurunun gecikmeden yapılması önemlidir.
Bu sayfada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişebileceğinden, somut bir uyuşmazlıkta güncel mevzuata ve ilgili belgelere göre değerlendirme yapılmalıdır. Son güncelleme: Eylül 2026.