- +90 (312) 911 1168
- info@mdmhukuk.com
Tazminat hukuku, bir kişinin uğradığı maddi veya manevi zararın, sorumlu kişiye ya da kuruma yükletilmesini düzenleyen hukuk dalıdır. Tazminat, mahkeme tarafından haksız fiile veya sözleşmeye aykırılığa maruz kalan kişiye ödenmesine karar verilen bedeldir. Tazminat isteme hakkı Türk Borçlar Kanunu, Türk Medeni Kanunu, Türk Ceza Kanunu ve çeşitli özel kanunlarda yasal dayanak bulur.
Tazminat davaları her hukuk dalıyla bağlantılı olabilir. Bir uyuşmazlık içinde tazminata hükmedilebileceği gibi, yalnızca tazminat talebiyle de dava açılabilir. Maddi ve manevi tazminat, trafik kazası tazminatı, iş kazası tazminatı, araç değer kaybı, haksız işgal (ecrimisil) tazminatı ile kıdem ve ihbar tazminatı bu alanın başlıca dava türleridir.
MDM Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, tazminat uyuşmazlıklarında zararın tespiti, sorumlunun belirlenmesi, sigorta şirketi ile yazışmalar ve dava süreçlerinin yürütülmesi konularında Ankara merkezli hukuki destek sunmaktadır. Bu sayfada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olayda değerlendirme, belgeler incelendikten sonra yapılabilir.
Büromuz, tazminat hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda ve danışmanlık süreçlerinde aşağıdaki başlıklarda hizmet vermektedir.
Bedensel zarar, mal kaybı veya kazanç kaybından doğan maddi zararların tespiti ve tahsiline ilişkin davalar.
Kişilik haklarının ihlali, bedensel bütünlüğün zedelenmesi ve yakının kaybı nedeniyle manevi tazminat talepleri.
Trafik kazasında yaralanma ve ölüm hâllerinde işleten, sürücü ve sigorta şirketine karşı tazminat talepleri.
Kaza sonrası aracın piyasa değerinde meydana gelen düşüşün tazmini için başvuru ve dava süreçleri.
Taşınmazın malikin rızası dışında kullanılması nedeniyle haksız işgal tazminatı talepleri.
İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile destekten yoksun kalma tazminatı davaları.
Sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zararların tazmini.
İş sözleşmesinin sona ermesinden kaynaklanan kıdem ve ihbar tazminatı alacaklarının takibi.
Tazminat hukukunun temel kaynağı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’dur. Kanunun haksız fiillere ilişkin hükümleri tazminatın şartlarını, kapsamını ve zamanaşımını belirler. Bunun yanında ilgili özel kanunlar, tazminat sorumluluğunun kapsamını ve usulünü ayrıca düzenler.
| Mevzuat | Düzenlediği Başlıca Konular |
|---|---|
| 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu | Haksız fiil (m. 49 vd.), sözleşmeye aykırılık (m. 112 vd.), maddi ve manevi tazminat, zamanaşımı, sebepsiz zenginleşme |
| 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu | Kişilik haklarının korunması, taşınmaz mülkiyeti ve haksız işgal |
| 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu | Suçtan doğan zararlar ve ceza zamanaşımının tazminat zamanaşımına etkisi |
| 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu | İşletenin sorumluluğu, zorunlu mali sorumluluk sigortası, trafik kazasında tazminat |
| 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu | Sigorta sözleşmeleri ve sigorta uyuşmazlıklarında Sigorta Tahkim Komisyonu |
| 4857 sayılı İş Kanunu | Kıdem ve ihbar tazminatı, işverenin sorumluluğu |
| 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu | İş kazası ve meslek hastalığı, sigortalıya bağlanan gelirler |
Tazminat davalarının en yaygın kaynağı haksız fiillerdir. Haksız fiil, hukuka aykırı bir davranışla bir kişinin şahıs varlığında veya malvarlığında zarar meydana getirilmesidir. Türk Borçlar Kanunu’nun 49. maddesine göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Trafik kazaları, iş kazaları, tıbbi müdahaleden doğan zararlar ve kişilik haklarına saldırı haksız fiilin bilinen örnekleridir. Genel esaslar için haksız fiil ve tazminat davası yazımıza bakılabilir.
Tazminat davalarının diğer önemli kaynağı sözleşmeye aykırılıktır. Borçlu, borcunu hiç veya gereği gibi ifa etmezse, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe alacaklının uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür. Sözleşmeye aykırılık, maddi zarara yol açabileceği gibi bazı hâllerde manevi zarara da yol açabilir. Türk Borçlar Kanunu ayrıca adam çalıştıranın, hayvan bulunduranın, yapı malikinin ve tehlike arz eden işletmenin sorumluluğunu kusursuz sorumluluk olarak düzenler.
Tazminat, uğranılan zararın niteliğine göre maddi ve manevi tazminat olarak ikiye ayrılır. Maddi tazminat malvarlığında meydana gelen azalmanın giderilmesini, manevi tazminat ise kişinin uğradığı elem, ızdırap ve kişilik hakkı ihlalinin bir ölçüde telafisini amaçlar.
| Tazminat Türü | Kapsamı | Hukuki Dayanak |
|---|---|---|
| Maddi tazminat | Tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması, ekonomik geleceğin sarsılması | TBK m. 49-54 |
| Destekten yoksun kalma | Ölen kişinin desteğinden yoksun kalanların uğradığı zarar; cenaze giderleri | TBK m. 53 |
| Manevi tazminat | Bedensel bütünlüğün zedelenmesi, ölüm veya kişilik hakkı ihlali nedeniyle uğranılan elem | TBK m. 56 ve 58 |
| Sözleşmeye aykırılık tazminatı | Borcun ifa edilmemesi veya gereği gibi ifa edilmemesi nedeniyle doğan zarar | TBK m. 112 vd. |
Hâkim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini olayın özelliklerine göre belirler. Zarar gören kişinin kusuru, zararın doğmasına veya artmasına etki etmişse tazminattan indirim yapılabilir. Manevi tazminatın belirlenmesinde tarafların kusuru, ekonomik ve sosyal durumları, olayın ağırlığı ve zarar görenin uğradığı elem dikkate alınır. Bu konuda yaralı yakınlarının manevi tazminat hakkı ve basın yayın yoluyla kişilik haklarının ihlali nedeniyle manevi tazminat davası yazılarımız incelenebilir.
Bedensel zarar ve ölüm hâllerinde tazminat, çoğunlukla aktüer bilirkişi raporuyla hesaplanır. Hesaplamada zarar görenin yaşı, geliri, maluliyet oranı ve yaşam tablosu verileri esas alınır. Yargıtay uygulamasında bu hesaplamalar için genellikle TRH-2010 yaşam tablosu kullanılmaktadır. Maluliyet oranı ise tam teşekküllü hastane veya Adli Tıp Kurumu raporlarıyla belirlenir. Bu nedenle sağlık kayıtlarının eksiksiz olması, tazminat miktarının doğru tespit edilmesi bakımından önem taşır.
Trafik kazaları tazminat davalarının önemli bir bölümünü oluşturur. Karayolları Trafik Kanunu uyarınca motorlu aracın işleteni, aracın işletilmesi sırasında meydana gelen zarardan sorumludur. Zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası, kaza nedeniyle üçüncü kişilerin uğradığı zararları poliçe limitleri dâhilinde teminat altına alır. Yaralanma ve ölümlerde tazminat, sürücü, araç işleteni ve sigorta şirketine karşı talep edilebilir. Konuya ilişkin trafik kazası tazminat yazımızda ayrıntılı bilgi yer almaktadır. Kask takmayan motosiklet sürücüsünün kusur durumu için kask takmayan motosikletli tazminatını kaybeder mi başlıklı yazıya bakılabilir.
Araç değer kaybı, kaza nedeniyle hasar gören ve onarılan aracın piyasa değerinde meydana gelen düşüştür. Değer kaybı, kusurlu tarafa ve ilgili sigorta şirketine karşı talep edilebilir. Talebin miktarı, aracın markası, modeli, yaşı, kilometresi ve hasar kaydına göre bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Uygulamadaki değişiklikler ve şartlar için araç değer kaybı nedir, nasıl talep edilir, araç değer kaybındaki güncel değişiklikler ve devrini yaptığım aracın değer kaybını alabilir miyim yazıları incelenebilir.
Sigorta şirketine başvuru: Trafik kazası zararlarında dava açmadan önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması ve gerekli belgelerin sunulması önem taşır. Sigorta uyuşmazlıkları, ilgili mevzuat çerçevesinde Sigorta Tahkim Komisyonu yoluyla da çözülebilir.
İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle işçi veya hak sahipleri, işverenin kusuru bulunması hâlinde maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan gelirler tazminat hesabında dikkate alınır. Ayrıntılar için iş kazası tazminat yazımıza bakılabilir.
Bir taşınmazın malikin rızası olmaksızın ve haklı bir sebep bulunmaksızın kullanılması hâlinde malik, haksız işgal tazminatı (ecrimisil) isteyebilir. Ecrimisil, taşınmazın işgal edilen dönem için rayiç kira bedeline yakın bir tutar üzerinden belirlenir. Uygulamada ecrimisil alacakları bakımından beş yıllık zamanaşımı süresi esas alınmaktadır. Ayrıntılı bilgi için ecrimisil davası nedir yazısına bakılabilir.
Sağlık hizmeti sırasında meydana gelen zararlar, hastanın sağlık kurumu veya hekimle kurduğu ilişkinin niteliğine göre değerlendirilir. Bu davalarda Adli Tıp Kurumu veya ilgili bilirkişi kurullarından alınan raporlar belirleyici olur. Sağlık hukukuna ilişkin uyuşmazlıklar ayrıca ilgili faaliyet alanı sayfalarında ele alınmaktadır.
Tazminat davalarında görevli mahkeme, uyuşmazlığın kaynağına göre değişir. Genel hâllerde asliye hukuk mahkemesi, iş kazası ve işçilik alacaklarında iş mahkemesi, ticari uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi, tüketici işlemlerinden doğan zararlarda tüketici mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir; haksız fiil hâlinde fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesinde de dava açılabilir. Trafik kazalarında ise kazanın meydana geldiği yer mahkemesi de yetkilidir.
Tazminat miktarı dava açıldığı sırada tam olarak belirlenemiyorsa, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107. maddesi uyarınca belirsiz alacak davası açılabilir. Bu durumda davacı, alacağın miktarını ve değerini tam olarak belirleyebileceği zamana kadar asgari bir tutar belirterek talepte bulunur ve yargılama sırasında talebini artırabilir. Alacağın yalnızca bir kısmı için kısmi dava da açılabilir; ancak bu hâlde kalan kısım için ayrıca zamanaşımı süresinin işlediği unutulmamalıdır.
Zararın varlığını ve miktarını ispat yükü kural olarak zarar görene aittir. Haksız fiil davasında zarar gören, fiilin hukuka aykırılığını, zararı ve fiil ile zarar arasındaki nedensellik bağını ortaya koymalıdır. Sözleşmeye aykırılık davalarında ise borçlunun kusursuz olduğunu ispat etme yükü vardır. Trafik ve iş kazalarında kusur oranı, bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Ceza yargılaması devam ediyorsa, ceza mahkemesinin maddi olaya ilişkin tespitleri hukuk hâkimini bağlayabileceğinden, iki yargılamanın birbirine etkisi dikkatle değerlendirilmelidir.
Haksız fiil nedeniyle doğan tazminat alacağında faiz, kural olarak zarar veren olayın gerçekleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Zararı tazmin eden sigorta şirketi veya işveren, ödediği tutarı sorumlu üçüncü kişiden rücu yoluyla talep edebilir. İş kazalarında Sosyal Güvenlik Kurumu’nun sigortalıya bağladığı gelirler nedeniyle işverene yönelik rücu hakkı da bu kapsamda değerlendirilir. Zarar görenin aynı zarar için birden fazla kişiden tahsilat yaparak zenginleşmesi mümkün değildir; bu nedenle sigorta ve sosyal güvenlik ödemeleri tazminat hesabında dikkate alınır.
Tazminat davasında talebin hukuki niteliğinin (haksız fiil, sözleşmeye aykırılık, kusursuz sorumluluk) doğru belirlenmesi; zamanaşımı süresini, görevli mahkemeyi ve ispat yükünü doğrudan etkiler.
Tazminat davalarında zamanaşımı süreleri dikkatle takip edilmelidir. Süresi geçmiş bir tazminat alacağı, borçlunun zamanaşımı def’inde bulunması hâlinde mahkemece reddedilir.
| Talep | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Haksız fiilden doğan tazminat | 2 yıl (her hâlde 10 yıl) | Zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesi; her hâlde fiilin işlenmesi |
| Suç oluşturan fiilden doğan tazminat | Ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre | Fiilin işlenmesi |
| Trafik kazasından doğan tazminat | 2 yıl (her hâlde 10 yıl) | Zararın ve sorumlunun öğrenilmesi |
| Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat | 10 yıl | Alacağın muaccel olması |
| Ecrimisil alacağı | 5 yıl (uygulamada) | İşgal dönemine göre |
| Kıdem ve ihbar tazminatı | 5 yıl | Alacağın muaccel olması |
Tazminat, haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğranılan zararın giderilmesi amacıyla sorumlu tarafından ödenen bedeldir. Uğranılan zarara göre maddi veya manevi tazminat olarak talep edilebilir.
Maddi tazminat malvarlığında meydana gelen azalmayı, manevi tazminat ise kişinin uğradığı elem ve ızdırabı ve kişilik hakkı ihlalini telafi etmeyi amaçlar. Maddi tazminatta zararın miktarı ispat edilir; manevi tazminatta miktarı hâkim takdir eder.
Tazminat davası, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Fiil aynı zamanda ceza kanununa göre daha uzun bir zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa, o süre uygulanır.
Tazminat; kusurlu sürücüden, aracın işletenden ve aracın zorunlu mali sorumluluk sigortacısından talep edilebilir. Sigorta şirketinin sorumluluğu poliçe limitleriyle sınırlıdır.
Değer kaybı, kaza sonrası aracın onarılmasına rağmen piyasa değerinde meydana gelen düşüş olarak, kusurlu tarafa ve sigorta şirketine karşı talep edilebilir. Miktarı bilirkişi incelemesiyle belirlenir; başvuru yazılı olarak yapılmalı ve gerekli belgeler eklenmelidir.
Ecrimisil, bir taşınmazın malikin rızası olmadan kullanılması nedeniyle malikin talep edebileceği haksız işgal tazminatıdır. Miktarı, işgal edilen dönem için taşınmazın rayiç kira bedeli esas alınarak belirlenir.
İşverenin kusuru bulunması hâlinde tedavi giderleri, kazanç kaybı ve iş göremezlik zararı gibi maddi tazminat ile manevi tazminat istenebilir. Ölüm hâlinde hak sahipleri destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilir.
Ölen kişinin sağlığında düzenli olarak yardım ettiği veya edeceği kişiler, örneğin eş ve çocuklar, destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Ayrıca cenaze giderleri de tazminat kapsamındadır.
Bedensel zarar ve ölüm hâllerinde hesaplama, aktüer bilirkişi raporuyla yapılır. Hesapta zarar görenin yaşı, geliri, maluliyet oranı ve yaşam tablosu verileri esas alınır.
Evet. Zarar görenin kusuru zararın doğmasına veya artmasına etki etmişse hâkim tazminattan indirim yapabilir. Bu nedenle kusur oranının doğru tespiti önem taşır.
Borçlu, borcunu hiç veya gereği gibi ifa etmezse, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe alacaklının zararını gidermekle yükümlüdür. Alacaklı, ifa yerine veya ifa ile birlikte zararının tazminini isteyebilir.
Görevli mahkeme uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. Genel hâllerde asliye hukuk mahkemesi, iş kazası ve işçilik alacaklarında iş mahkemesi, ticari uyuşmazlıklarda ticaret mahkemesi görevlidir.
Kaza tutanağı, sağlık raporları, faturalar, gelir belgeleri, sigorta poliçesi, fotoğraf ve yazışmalar gibi zararı ve sorumluyu ortaya koyan belgeler sunulmalıdır. Tanık beyanları ve bilirkişi raporları da delil olarak değerlendirilir.
Tazminat talebi işçi alacağından, ticari nitelikteki uyuşmazlıktan veya tüketici işleminden kaynaklanıyorsa ilgili kanunlarda dava şartı arabuluculuk öngörülmüş olabilir. Diğer tazminat davalarında arabuluculuğa ihtiyari olarak başvurulabilir. Uyuşmazlığın niteliğine göre hangi yolun izleneceği ayrıca değerlendirilmelidir.
Trafik kazası, iş kazası, araç değer kaybı veya diğer tazminat uyuşmazlıklarına ilişkin belgeleriniz için büromuzla iletişime geçebilirsiniz. Zamanaşımı süreleri bulunduğundan, başvurunun gecikmeden yapılması önemlidir.
Bu sayfada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişebileceğinden, somut bir uyuşmazlıkta güncel mevzuata ve ilgili belgelere göre değerlendirme yapılmalıdır. Son güncelleme: Eylül 2026.