Memnu Hakların İadesi Şartları ve Dilekçesi

Memnu Hakların İadesi Nedir? Memnu hakların iadesi bir diğer adıyla yasaklanmış hakların geri verilmesi demektir. Bu kurum 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belirli bir suçtan dolayı ya da ceza mahkûmiyetine bağlı olarak öngördüğü çeşitli hak yoksunluklarının ortadan kaldırılmasını sağlayan ceza hukuku kurumuna denir.

Memnu Hakların İadesi Şartları ve Dilekçesi

Memnu Hakların İadesi Şartları ve Dilekçesi, Memnu hakların iadesi kurumuyla ilgili olarak 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda bir düzenleme getirilmemiştir.

Çünkü belirli bir suçu işlemekten dolayı bir cezaya mahkûmiyetin sonucu olarak kişinin yaşamı boyunca devam edecek bir hak yoksunluğu yoktur. Öyle ki TCK’nin 53. Maddesi gereğince kişinin mahkûm olduğu suçtan dolayı hapis cezasının infazı tamamlanınca buna bağlı hak yoksunlukları da sona erer.

Ancak bazı kanunlarımızdaki düzenlemeler uyarınca, ceza mahkûmiyetine bağlı olarak öngörülen çeşitli hak yoksunlukları cezanın tamamı infaz edilse dahi devam edebilmektedir. İşte kişilerin yaşam boyu bu hak yoksunluklarına katlanmak zorunda kalmaması için memnu hakların iadesi kurumu getirilmiştir.

Memnu Hakların İadesi Kurumu Nerede Düzenlenmiştir?

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesinde memnu hakların iadesi kurumu düzenlenmiştir.

Memnu Hakların İadesi Yoluna Başvurma Şartları Nelerdir?

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesi uyarınca memnu hakların iadesi yoluna başvurabilmek için mahkûm olunan ceza tamamen infaz edilmiş olmalıdır, cezanın tamamen infazından itibaren üç yıl geçmiş olmalıdır aynı zamanda yeni bir suç işlememiş ve hayatını iyi halli geçiriyor olmalıdır.

Mahkûm Olunan Ceza Tamamen İnfaz Edilmiş Olmalı

Bu yola başvurmanın ilk şartı mahkûm olunan cezanın tamamen infaz edilmiş olmasıdır. Kişinin koşullu salıverilmeden yararlanarak tahliye edilmesi kişinin cezasının tamamen infaz edildiği anlamına gelmez. Tüm cezanın infaz edilmesi için koşullu salıverilen hükümlünün dışarıdaki denetim süresini geçirdikten sonra ceza infaz edilmiş sayılır.

2-) Cezanın Tamamen İnfazından İtibaren Üç Yıl Geçmiş Olmalı

Bu yola başvurmanın ikinci şartı, kişinin mahkûm olduğu cezanın tamamen infaz edilmesinden sonra üç yıl geçmiş olmasıdır. Ceza tamamen infaz edildikten itibaren üç yıllık süre dolmamışsa bu takdirde memnu hakların iadesi yoluna başvurulamaz.

Ancak cezanın infazı etkin pişmanlık ya da genel af dışındaki bir hukuki nedenle son verilmiş ise, memnu hakların iadesi yoluna gidilebilmesi için, hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıl geçmesi gerekir. Bu sürede kişinin mahkûm olduğu hapis cezasına üç yıl eklenmek suretiyle bulunacak süreden az olamaz.

3-) Yeniden Suç İşlememek ve İyi Halli Olmak 

Bu yola başvurmanın üçüncü şartı, kişinin mahkûm olduğu cezanın tamamen infazından itibaren 3 yıllık süre içerisinde yeni bir suç işlememesi ve yaşamını iyi halli olarak geçiriyor olması gerekir.

Kanunumuzda üç yıllık süre içerisinde suç işlenmemesi gerektiğinden bahsetmiş bu suçun kasıtlı ya da taksirli olması arasında bir ayrım yapmamıştır. Dolayısıyla bu üç yıllık süre içerisinde taksirli ya da kasıtlı herhangi bir suç işlenmemelidir.

Memnu Hakların İadesinde Usul 

Memnu hakların iadesi için hükümlü ya da vekili başvuruda bulunabilir. Hükmü veren mahkemeye ya da hükümlünün yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki aynı derece de olan bir başka mahkemeye başvurabilir. Mahkeme kararını verirken dosya üzerinden verebileceği gibi hükümlüyü ve Cumhuriyet Savcısını dinlemek suretiyle de verebilir.

Memnu hakların iadesi istemi üzerine mahkemenin vermiş olduğu karara karşı, Ceza Muhakemesi Kanununumuzda yer alan kanun yollarına başvurulabilir.

Memnu Hakların İadesinin Sonuçları Nelerdir?

Hükümlü ya da vekili tarafından yapılan memnu hakların iadesi talebi mahkeme tarafından kabul edilirse ve verilen karar kesinleşirse, hükümlünün özel kanunlarda yer alan hak yoksunlukları da geleceğe yönelik olarak ortadan kalkar.

Memnu Hakların İadesi Kararı Adli Sicile İşler mi?

Adli Sicil Kanunumuza göre memnu hakların iadesine ilişkin olarak verilen karar kişinin adli siciline işler. Bu kararın kayıttan çıkarılması için Adli Sicil kaydının silinmesi gerekir.

Hakkımda Memnu Hakların İadesine Karar Verildi Devlet Memuru Olabilir miyim?

Devlet memurluğuna kabul edilmeyecek olan kişiler 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesinde düzenlenmiştir.

Buna göre kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl ya da daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olanlar, affa uğramış olsalar bile devletin güvenliğine karşı suçları, yüz kızartıcı suçları, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçları işleyen kişiler devlet memuru olamazlar.

Dolayısıyla memnu hakların iadesi için başvuran kişinin hakkında verilen kabul kararı kesinleşirse hak yoksunluğu geleceğe yönelik olarak ortadan kalkacak ve kişi devlet memuru olmak için ilgili kurum ve kuruluşlara başvuruda bulunabilecektir.

Memnu Hakların İadesine Karar Verilen Kişi Milletvekili Olabilir mi?

Milletvekili Seçimi Kanunumuzun 11. Maddesindeki düzenlemeye göre taksirli suçlar hariç olmak üzere toplam bir yıl ya da daha fazla hapis veya süresi ne olursa olsun ağır hapis cezasına mahkûm olanlar ile affa uğramış olsa bile yüz kızartıcı suçları işlemiş olan kişiler milletvekili seçilemezler.

Ama memnu hakların iadesi için başvuran kişinin hakkında verilen kabul kararı kesinleşirse hak yoksunluğu geleceğe yönelik ortadan kalkar ve kişi milletvekili olabilmek için başvuruda bulunabilir.

Memnu Hakların İadesi Kararı İçin Yetkili Mahkeme Neresidir?

Memnu hakların iadesi kararı, hükmü veren mahkeme tarafından verilebilir.

Hükümlü, hükmü veren mahkeme dışında bir yerde ikamet ediyor ediyorsa ikamet ettiği yerde bulunan ve mahkûmiyet hükmünü veren mahkemeyle aynı derecede olan mahkemeye başvurarak memnu hakların iadesi talebinde bulunabilir.

Hükümlü yukarıda ifade ettiğimiz iki mahkemeden birini seçebilir.

Memnu Hakların İadesi Dilekçe Örneği

NÖBETÇİ AĞIR CEZA MAHKEMESİ BAŞKANLIĞI’NA

MEMNU HAKLARIN GERİ

VERİLMESİNİ İSTEYEN: Adı ve Soyadı, (T.C. Kimlik No: …) Adres

VEKİLİ: Av. Ferhat GEBEŞ

KONU: Kamu haklarının yasaklılığının kaldırılması istemine ilişkindir.

AÇIKLAMALAR:

1-) Müvekkilimiz … … hakkında mahkemenizin …/…/… tarih ve …/… Esas, …/… Karar sayılı kararıyla … yıl … ay mahkumiyet kararı verilmiş, karar Mahkemenizin …/…/… tarihli kararıyla uyarlanarak hükmolunan ceza, Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği … yıl … ay hapis cezasına çevrilmiştir.

2-)Müvekkilimiz hakkında hükmolunan cezanın infazı …/…/… tarihi itibariyle tamamlanmış ve kendisi …/…/… tarihinde … Cezaevi’nden tahliye edilmiştir.

3-) Müvekkilimiz hakkında isteme konu hüküm dışında verilmiş bir mahkûmiyet hükmü olmadığı gibi, açılmış başka bir dava da bulunmamaktadır. Buna göre; ilgili koşulların oluştuğundan bahisle müvekkilimizin memnu haklarının iadesine karar verilmesini isteme zorunluluğu doğmuştur.

SONUÇ:

Yukarıda açıklanan sebeplerle Adli Sicil Kanunu’nda yer alan koşulların oluşması sebebiyle müvekkilimizin memnu haklarının iadesine karar verilmesini talep ederiz. …/ …/ …

MEMNU HAKLARIN İADESİNİ İSTEYEN VEKİLİ

Av. Ferhat GEBEŞ

EMSAL KARARLAR

YARGITAY 13.CD., E. 2017/2944 K.2017/6886 T. 08.06.2017

DAVA KONUSU İSTEMİN ÖZETİ: Dosya kapsamına göre,

1- Karar tarihinde yürürlükte bulunan 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun geçici 2. maddesine 6290 sayılı Adli Sicil Kanunu İle Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 3. maddesi ile eklenen 3. fıkrasında

“İkinci fıkrada sayılanlar dışında, birinci fıkra gereğince işlem yapılarak arşive alınan kayıtlar 3682 sayılı Kanunun 8 inci maddesinde öngörülen sürelerin dolduğu veya ertelenmiş olan mahkûmiyetin esasen vaki olmamış sayıldığı hallerde bu tarih esas alınarak Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinir.”

şeklindeki düzenleme nazara alındığında, 6290 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 11/04/2012 tarihinden itibaren adlî sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesi işleminin münhasıran Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce yapılması gerektiğinin gözetilmemesinde,

2- Adı geçen sanığın hırsızlık suçundan almış olduğu mahkumiyet kaydının 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 9. ve geçici 2. maddeleri gereğince arşive alınmış bulunduğu, somut olayda mahkemesince memnu hakların iadesi talebi üzerine;

yasaklanmış haklarının bulunmadığından bahisle karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilmiş ise de, sanık hakkındaki mahkumiyet kararında her hangi bir hak yoksunluğu yer almasa da, adli sicil arşiv kaydının bulunmasının yasaklanmış hak kavramına dahil olduğu, sanığın cezasının infaz edildiği tarih olan 07/08/1992 tarihinden itibaren 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesinde yer alan 3 yıllık sürenin dolduğu;

sanığın cezasının 5237 sayılı Kanun dışındaki bir kanuna ilişkin bulunduğu ve daha sonra yeni bir suç işlemediği anlaşılmakla, mahkemesince yapılacak değerlendirmede sanığın hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda kanaate ulaşılması durumunda yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilmesi gerektiği gözetilmeden, yazılı şekilde karar verilmesinde isabet görülmediğinden anılan kararın bozulması gerektiğinin ihbar olunduğu anlaşılmıştır.

Kadıköy 3. Sulh Ceza Mahkemesi’nin 05.08.1992 gün ve 1999/1164-1992/1304 sayılı kararı ile 765 Sayılı TCK’nın 491/ilk, 62, 522, 523/1 ve 647/4. maddeleri uyarınca mahkûmiyetine karar verilen ve adli sicil kaydı silinerek, mahkûmiyet kaydı arşive alınan hükümlü …’in 10.05.2016 tarihli dilekçesi ile hükümlünün yasaklanmış haklarının iadesi isteminde bulunması üzerine mahkemece ek karar ile;

“memnu hakların iadesi yönünde talebin, kararda her hangi bir hak mahrumiyeti bulunmadığından reddine, arşiv kaydının silinmesine” karar verildiği anlaşılmıştır.

Yasaklanmış hakların geri verilmesi, belli bir suç veya cezaya mahkûmiyete bağlı olarak gerek Ceza Kanunu’nda, gerekse diğer kanunlarda öngörülen çeşitli hak yoksunluklarının kaldırılmasını sağlayan hukuki bir düzenleme olup;

765 sayılı TCK’nın 121 ve 124. maddeleri ile 1412 sayılı CMUK’nın 416 ve 420. maddelerinde yer alan “yasaklanmış hakların geri verilmesi” kurumuna, 5237 sayılı TCK’da ve 5271 sayılı CMK’da yer verilmemiş;

19.12.2006 tarihinde yürürlüğe giren ve 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un 38. maddesiyle 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’na 13/A maddesi eklenmek suretiyle tekrar düzenlenmiştir. Bu düzenleme ile ceza mahkûmiyetinden doğan müebbet hak yoksunluklarının giderilmesi amaçlanmıştır.

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’na eklenen 13/A maddesinde, 5237 sayılı TCK dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkûmiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebileceği, bunun için, Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları saklı kalmak kaydıyla;

mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması gerektiği belirtilmektedir. Yasaklanmış hakların geri verilmesi için cezanın infaz edilmiş olması ve kişinin infazın tamamlanmasından itibaren üç yıllık süre içerisinde yeni bir suç işlememesi ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaatin oluşması gerekecektir.

Bu itibarla, mahkûm olduğu hapis cezası infaz edilmiş olan …’in talebinin yukarıda izah edilen 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’na eklenen 13/A maddesi kapsamındaki yasaklanmış haklarının iadesi niteliğinde olup, mahkemece talebin kabulü ile bu yönde araştırma yapılarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken, yazılı şekilde talebin reddine karar verilmesi;

yine 6290 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 11/04/2012 tarihinden itibaren adlî sicil ve arşiv kayıtlarının silinmesi işleminin münhasıran Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce yapılması gerektiğinin gözetilmemesi nedeniyle kanun yararına bozma istemi yerinde görüldüğünden KABULÜ ile;

İstanbul Anadolu 17. Sulh Ceza Mahkemesinin 17/06/2016 tarihli ve 1992/1164 esas, 1992/1304 sayılı ek kararın, 5271 sayılı CMK’nın 309. maddesinin 4. fıkrasının (a) bendi uyarınca BOZULMASINA, gereğinin yerel mahkemece yerine getirilmesine, 08/06/2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

YARGITAY 8.CD., E. 2021/10191 K.2021/21681

DAVA KONUSU İSTEMİN ÖZETİ:Gereği görüşülüp düşünüldü:

765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu’nun 121-124.maddeleri ile 1412 sayılı mülga Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 416-420.maddelerinde düzenlenen “yasaklanmış hakların geri verilmesi” kurumuna ilişkin ne 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda ne de 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda herhangi bir hükme yer verilmiş;

ancak daha sonra 06.12.2006 tarih ve 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un 38.maddesiyle 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’na 13/A maddesi eklenmek suretiyle Türk Hukukundaki yerini tekrar almıştır.

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’na eklenen 13/A.maddesinde, 5237 sayılı TCK dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkumiyete bağladığı hak yoksunluklarının giderilebilmesi için, yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna gidilebileceği, bunun için, Türk Ceza Kanunu’nun 53.maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları saklı kalmak kaydıyla;

mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması, verilmesi için cezanın infaz edilmiş olması ve kişinin infazın tamamlanmasından itibaren üç yıllık süre içerisinde yeni bir suç işlememesi ve hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaatin oluşması gerekecektir.

Anılan kanun maddesinde açıklanan süreler geçtikten sonra talepte bulunan iyi halli hükümlünün memnu haklarının iade edildiğinin bir kararla tespit edilmesinde zorunluluk bulunmaktadır.

Somut olayda mahkemesince sanığın mahkumiyet kararında yasaklanmış hak bulunmadığı gerekçesi ile sanığın memnu hakların iadesi talebinin reddine ilişkin karar verildiği anlaşılmakla, her ne kadar sanık hakkındaki mahkumiyet kararında herhangi bir hak yoksunluğu yer almasa da, sanık hakkında adli sicil arşiv kaydının bulunmasının yasaklanmış hak kavramına dahil olduğu;

sanığın cezasının infaz edildiği tarihinden itibaren 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 13/A.maddesinde yer alan 3 yıllık sürenin geçmiş olduğu ve sanığın daha sonra yeni bir suç işlememiş olması halinde;

mahkemesince yapılacak değerlendirmede sanığın hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda kanaate ulaşılması durumunda yasaklamış hakların geri verilmesi yoluna gidilmesi gerektiği gözetilerek itirazın kabulü yerine, yazılı şekilde karar verilmesi,

Yasaya aykırı, Cumhuriyet Savcısının temyiz itirazları bu itibarla yerinde görülmüş olduğundan hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Yasanın 8/1.maddesi uyarınca uygulanması gereken 1412 sayılı CMK’nın 321.maddesi gereğince BOZULMASINA, 25.11.2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.

YARGITAY 6.CD., E.2021/24281 K.2021/20563

DAVA KONUSU İSTEMİN ÖZETİ: Mahalli mahkemece verilen hüküm temyiz edilmekle dosya incelenerek, gereği düşünüldü:

5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nda başlangıçta yasaklanmış hakların geri verilmesi ve arşiv kaydının silinmesi kurumlarına yer verilmediği, 5352 sayılı Kanunun geçici 2. maddesi uyarınca, 3682 sayılı Kanunu’nun 8. maddesinin koşullarının bulunması halinde adli sicil kaydının silinmesine karar verilebileceği, ancak;

5560 sayılı Kanun’la 5352 sayılı Kanun’a eklenen 13/A maddesiyle yasaklanmış hakların geri verilmesi, 6290 sayılı Kanun’la değiştirilen 12. maddesiyle de adli sicil ve arşiv bilgilerinin silinmesi kurumlarının yeniden getirildiği;

adli sicil kayıtlarının silinmesine dair kararların istikrar bulmuş Yargıtay içtihatları uyarınca güvenlik tedbirine yönelik hüküm (nihaî karar) niteliğinde olduğu ve iş bu ek kararın da tarihi itibariyle istinaf kanun yoluna tâbi olduğu, 5271 sayılı CMK’nın 264. maddesi uyarınca, kanun yolunda yanılmanın başvurucunun haklarını ortadan kaldırmayacağından;

dosyanın istinaf merciince incelenmek üzere mahalline İADESİNE, 29/12/2021 gününde oy birliğiyle karar verildi.

Hukuki destek almak, danışmanlık hizmetlerimiz hakkında bilgi edinmek veya sorularınızı iletmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Size en kısa sürede dönüş yapabilmemiz için iletişim sayfamızı ziyaret edin.

Ayrıca, ilgili yasal düzenlemeleri incelemek için Mevzuat.gov.tr adresinden resmi kaynaklara ulaşabilirsiniz.