Belirsiz Alacak Davası ve Kısmi Dava Nedir?
![Belirsiz Alacak Davası ve Kısmi Dava Nedir](https://mdmhukuk.com/wp-content/uploads/2024/07/Belirsiz-Alacak-Davasi-ve-Kismi-Dava-Nedir-1200x480.jpg)
Makale Başlıkları
Belirsiz Alacak Davası ve Kısmi Dava Nedir?
Belirsiz Alacak Davası ve Kısmi Dava, Türk hukuk sisteminde sıkça karşılaşılan dava türlerindendir. Belirsiz Alacak Davası, alacak miktarının dava açıldığı anda tam olarak belirlenemediği durumlarda başvurulan bir yöntemdir.
Kısmi Dava ise, alacağın bir kısmının talep edildiği ve geri kalan kısmının ileride talep edilebileceği bir dava türüdür.
Bu iki dava türü, özellikle ticari ve medeni hukuk davalarında taraflara esneklik ve koruma sağlamak amacıyla kullanılmaktadır.
Belirsiz Alacak Davası Nedir?
Belirsiz alacak davası, davanın açıldığı anda alacak miktarının kesin olarak belirlenemediği durumlarda;
dava dilekçesinde talep sonucunu kesin olarak belirleme zorunluluğunun bir istisnasıdır ve HMK’nın 107. maddesinde düzenlenmiştir.
Belirsiz alacak davası alacaklıya karşı tarafın verdiği bilgi veya belge ya da delillerin incelenmesi sonucunda talep sonucunu, kesin olarak belirleme imkânı tanınmıştır.
Belirsiz Alacak Davasının Amacı Nedir?
Belirsiz alacak davasıyla alacaklı, maddi hukuktan doğan alacağının tümünün hüküm altına alınmasını amaçlar.
Belirsiz alacak davasının temel amacı, alacak miktarının kesin olarak belirlenemediği durumlarda alacaklının, sübjektif hakkının tam olarak yerine getirilmesini sağlamaktır
Belirsiz Alacak Davası Ne İşe Yarar?
Alacaklı, belirsiz alacak davası ile alacağının miktarını tam olarak yargılama sırasında belirleyebilir ve bu belirlediği alacağının tümünün aynı davada hüküm altına alınmasını sağlayabilir.
Belirsiz Alacak Davasının Hukuki Niteliği Nedir?
Davacı belirsiz alacak davasında davalının bir şeyi vermesi veya yapmasını ister. Bir şeyi yapmama borcu, belirsiz alacak davasının konusunu teşkil etmez.
Belirsiz alacak davasının konusu para ise, davacı davalının parayı ödemesine, para alacağı dışındaki alacaklar bakımından ise bir şeyi vermeye ya da yapmasını ister.
Dolayısıyla belirsiz alacak davası mahkemede istenen hukuki korumaya göre kural olarak eda davasıdır. Ancak belirsiz alacak davası eda davasından ayıran alacaklının alacağının belirlenmesinin imkansız veya alacaklıdan beklenilmez olmasıdır.
Alacaklı, alacak miktarı belirsiz ise, belirsiz alacak davası açabileceği gibi belirsiz tespit davası da açabilir.
Belirsiz alacak davasında alacaklının talebinin konusu, alacağının tümünün hüküm altına alınmasıdır Belirsiz alacak davası, kural olarak eda davası şeklinde görülebileceği gibi istisnai durumlarda inşaî dava şeklinde de görülebilmektedir.
Belirsiz Alacak Davasının Şartları Nelerdir?
Belirsiz alacak davası açabilmek için şu üç şart bir arada bulunmalıdır;
– Belirsiz alacak davası açmak isteyen alacaklının dava açtığı anda, alacağının miktarını veya değerini tam ve kesin olarak belirlemesinin kendisinden beklenilememesi veya imkânsız olmasıdır
– Belirsiz alacak davası açmak isteyen alacaklı, alacak miktarının tam ve kesin olarak belirlenmesinin kendisinden beklenemeyeceğini veya imkânsız olduğunu gösteren hukuki ilişkiyi dava dilekçesine göstermelidir.
-Dava açtığı ana kadar belirleyebileceği miktar veya değeri dava dilekçesinde göstermelidir. Yanigeçici bir miktar veya değer göstermek zorundadır.
Belirsiz Alacak Davası Açarken Belirtilen Şartlarda Eksiklik Olması Halinde Ne Olur?
İlk iki şarttan birinde bir eksiklik olması halinde, alacaklının belirsiz alacak davası açmasında hukuki yarar yokluğu ile davanın usulden reddine, üçüncü şarttaki eksiklik halinde ise dava dilekçesinin işleme konulmamasına neden olmaktadır.
Davalı Tarafından Alacağın Kısmen Veya Tamamen Reddedilmesi Halinde Veya Tarafların Alacak Konusunda Anlaşamamaları Halinde Belirsiz Alacak Davası Açılabilir Mi?
Davalı tarafından alacağın kısmen veya tamamen inkar edilmesi veya alacağı belirleyecek unsurlar arasında tarafların anlaşamamaları bu alacağı belirsiz hale getirmez bu nedenle bu hallerde belirsiz alacak davası açılamaz.
Belirsiz Alacak Davası Açmanın Sonuçları Nedir?
Zamanaşımı kesilmektedir. Belirsiz alacak davasında, kısmî alacak davasından farklı olarak, dava sırasında belirli hale gelen alacağın davaya sokulmasına izin verilir.
Geçici talep sonucu ile açılan belirsiz alacak davasında, ileride belirli hale gelecek olan alacağın tamamı için zamanaşımı kesilmektedir.
Asgari miktar belirtilerek açılan belirsiz alacak davasında mahkemece yapılan araştırma süresinde alacağın miktarının veya değerinin tam ve kesin olarak belirlenebilmesinin mümkün olduğu anda davacı, iddianın genişletilmesi yasağına tâbi olmadan, alacaklı davanın başında belirtmiş olduğu talebini arttırabilir.
Kısmi Dava Nedir?
Davacının aynı hukuki ilişkiden kaynaklanan bölünebilir alacağının veya hakkının belirli bir kısmını talep ederek açtığı davaya kısmi dava denir.
Kısmi dava ile alacaklı, aynı hukuki ilişkiden kaynaklanan alacağının dava konusu yapılan kısmının hüküm altına alınmasını istemektedir.
6100 sayılı HMK m.109‟da düzenlenmiştir. Madde metni şöyledir:
“1-Talep konusunun niteliği itibariyle bölünebilir olduğu durumlarda, sadece bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir.
2-Talep konusunun miktarı, taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli ise kısmi dava açılamaz. ( 6644 Sayılı kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
3-Dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hali dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez.”
Kısmi Dava Ne İşe Yarar?
Davacının hakkının veya alacağının miktarını tam olarak bilemediği durumlarda, talebinin belirlenebilen kısmının dava edilebilmesi amaçlanmıştır.
Kısmi Davanın Amacı Nedir?
Davacı, alacağını tam olarak açtığında dava konusu alacağını veya hakkını ispat edemediği takdirde davasının reddedilip, aleyhine yargılama giderine hükmedilecektir dolayısıyla uygulamada genellikle bu riski azaltmak amacıyla açılmaktadır.
Bunun dışında başkaca sebepler nedeniyle şartları oluştuğu takdirde kısmi dava açma yoluna gidilmesi mümkündür.
Kısmi Davanın Hukuki Niteliği Nedir?
Kısmi dava ile davacı mahkemeden bir hak veya alacağının bir kısmını talep eder. Bu yüzden mahkemeden talep edilen hukuki korumaya göre eda davası niteliğindedir.
Kısmi davanın kabul edilmesi halinde hak veya alacağın davalı tarafından ödenmesi söz konusu olacaktır. Reddi hali ise bir tespit hükmü niteliğinde olacaktır.
Kısmi Dava Açarken Dilekçede Kısmi Dava Olduğu Açıkça Yazmalı Mıdır?
Genelde bir davanın hangi tür dava olduğu dilekçenin talep kısmından anlaşılmaktadır. Dolayısıyla açılan davanın kısmi dava olup olmadığı talep kısmından anlaşılabilecektir.
Davacı, talebinin bir kısmını dava ettiğini açıkça belirtebileceği gibi, açıkça kısmi dava olarak belirtmeden de kısmi dava açabilmektedir.
Davacının iradesini açıkça ortaya koyduğu durumlarda açık kısmi davadan söz edilir.
Davacı davasını kısmi dava olarak adlandırarak yapabileceği gibi fazlaya ilişkin haklarının saklı olduğunu veya şimdilik bu kadarlık miktarını talep ettiğini dilekçesinde göstermesiyle açık kısmi davadan bahsedilir.
Gizli veya örtülü kısmi davadan söz edebilmek için davacının, alacağının geri kalan kısmını saklı tutmamış olması gerekir.
Kısmi Dava Açabilme Şartları Nelerdir?
-Korunmaya değer hukuki yarar olmalıdır. Davada menfaat, dava yoluyla temin edilebilecek faydanın varlığına bağlıdır.
– Nitelik olarak bölünebilir bir alacak olmalıdır.
-Aynı hukuki ilişkiden doğmuş ve muaccel olmalı,
-Kalan kısımdan feragat edilmemiş olmalıdır.
Dilekçede Açık Bir Şekilde Kısmi Dava Olduğunun Belirtilmemesi Durumunda Fazlaya İlişkin Haklar Sonradan Talep Edilebilir Mi?
Davacı davasını kısmi dava olarak adlandırarak yapabileceği gibi fazlaya ilişkin haklarının saklı olduğunu veya şimdilik bu kadarlık kısmını talep ettiğini dilekçesinde göstermesiyle açık şekilde kısmi dava açmış olur.
Belirtmiş olduğumuz ifadelerle açıkça dilekçede kısmi dava açıldığının anlaşılmaması durumunda ne olacağını HMK 109/3 maddesi hüküm altına almıştır.
Bu hükme göre “dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hali dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez”.
Yani bu haklardan açıkça feragat edilmediği sürece kalan kısım için feragat edilmiş olmaz.
Belirsiz Alacak Davası Açılması Halinde Kısmi Davanın Sonuçlarından Yararlanmak Mümkün Mü?
Her iki davanın mahkemeden istenen hukuki korumaya göre eda davası olması ve ortak bazı özelliklerinin bulunması bu sonucu değiştirmemektedir.
Belirsiz alacak davası açan davacı, kısmi davanın sonuçlarından yaralanamayacağı gibi kısmi dava açan bir davacı da belirsiz alacak davasının sonuçlarından yararlanamaz.
Hâkim de kısmi dava olarak açılmış bir davayı belirsiz alacak davası olarak nitelendiremeyeceği gibi, belirsiz alacak davası olarak açılan davaya kısmi dava veya normal eda davası olarak devam edemez.
Belirsiz Alacak Davası mı Yoksa Kısmi Dava mı Açmak Daha Avantajlıdır? Şartlar Her İkisi İçin de Uygunsa Hangisini Tercih Etmeli?
Alacağın miktarının tam olarak belirlenemediği hallerde, davacının kısmi dava açabilmesi belirsiz alacak davasının kabul edilmesine engel teşkil etmemektedir. Kısmi dava ile tespit davası, belirsiz alacaklar bakımından yeterli korumayı sağlayamamaktadır.
Kısmi dava sonucunda dava konusu yapılmayan alacağın zamanaşımına uğrama riski vardır. Bu nedenle alacaklı, alacağının geri kalan kısmının zamanaşımına uğramaması için, ya yargılama sırasında bunu talep etmek ya da ikinci bir dava açmak zorunda kalır.
Davalı, davacının talebinin miktarını yargılama sırasında artırmasına izin vermediği takdirde, alacaklı ancak ıslah giderlerine katlanarak talebini artırabilir. Tespit davası açılması durumundaysa dava sonucunda sadece bir tespit hükmünün
verilmesi söz konusu olacağı için alacaklının kural olarak ikinci bir dava açması gerekecektir.
Buna karşılık belirsiz alacak davasında alacaklı alacağının tamamını tek bir dava ile ve daha az masrafla hüküm altına alabilmektedir.
Belirsiz alacak davası, belirsiz alacaklar bakımından bir yandan kısmi dava ve tespit davasından daha kapsamlı koruma sağlarken, diğer yandan usûl ekonomisine uygundur ve mahkemelerin iş yükünü azaltmaktadır.
İkinci bir davanın açılmasına ihtiyaç da duyulmadığından, çelişkili karar verme ihtimali de ortadan kalkmakta böylelikle hukuki güvenliğin zedelenme olasılığı da giderilmektedir.
Emsal Kararlar
‘’… Belirsiz alacak davası, hukukî niteliği itibariyle bir eda davasıdır. Belirsiz alacak davası açılabilmesi için, davacının dava açacağı miktarı ya da değeri, tam ve kesin olarak gerçekten belirleyebilmesinin imkânsız olması ya da bunun kendisinden beklenememesi gerekir.
Davacı açılacak davanın miktarını tam ve kesin olarak biliyorsa, yahut bunu bilebilecek durumda ise, belirsiz alacak davası açılamaz. Belirsiz alacak davasının açılmasının sonuçlarından biri de zamanaşımının kesilmesidir.
(BK m.133/2).Yargıtay’ın bu güne kadar ki uygulamalarına göre zamanaşımı kesilmesi, dava dilekçesinde talep edilen miktarla sınırlıdır ve dava edilmeyen kısım için zamanaşımı kesilmez.
Ne var ki, bu kuralı HMK m.107 ile hukukumuza yeni giren belirsiz alacak davası bakımından uygulayabilmek mümkün değildir.
Belirsiz alacak davasında, kısmî alacak davasından farklı olarak, dava sırasında belirli hale gelen alacağın davaya sokulmasına izin verildiğinden, geçici talep sonucu ile açılan belirsiz alacak davasında, ileride belirli hale gelecek olan alacağın tamamı için zamanaşımı kesilmesi sonucu ortaya çıkar.
Asgari miktar belirtilerek açılan belirsiz alacak davasında mahkemece yapılan araştırma esnasında alacağın miktarının veya değerinin tam ve kesin olarak belirlenebilmesinin mümkün olduğu anda davacı, iddianın genişletilmesi yasağına (m.141, 319) tâbi olmaksızın davanın başında belirtmiş olduğu talebini arttırabilir.
Yapılan bu arttırım zamanaşımına tabi değildir.
Somut olayda; dava belirsiz alacak davası olarak açılmış olup miktar artırım dilekçesine karşı davalı tarafça ileri sürülen zamanaşımı savunmasının reddine karar verilmesi gerekirken zamanaşımı savunmasına itibar edilerek hesaplama yapan bilirkişi raporuna itibarla hüküm kurulması hatalı olup bozma nedenidir.’’
Yargıtay 7. HD., E. 2015/4773 K. 2015/9246 T. 18.5.2015
Davacı … … vekili 31.07.2013 tarihli dilekçe ile; müvekkilinin … ili, … ilçesi, … köyü 2404 parsel sayılı taşınmazı 01.10.2007 tarihinde 7.000 m² yüzölçümlü olarak satın aldığını, ancak yaptırmış olduğu aplikasyon sonucu taşınmazın 2.000 m² yüzölçümlü olduğunun belirlendiğini;
taşınmazın tapu kütüğünde belirtilen büyüklükte bulunmaması sebebiyle müvekkilinin zarara uğradığını ileri sürerek fazlaya ilişkin haklarını saklı tutup şimdilik 1.000.-TL tazminatın 01.10.2007 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte davalıdan alınarak müvekkiline verilmesi istemiyle dava açmıştır.
Davalı vekili; tapu müdürlüğünün taraf sıfatının bulunmadığını, davanın Hazine aleyhine açılması gerektiğini, Hazinenin sorumluluğunun bulunmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.
Mahkemece; tapu sicilinde çaplı olarak kayıtlı bulunan taşınmazların çapa bağlı yüzölçümleri ile geçerli oldukları, çekişmeli taşınmazın çaplı krokiye bağlı olarak satın alındığı, bu durumda devletin sorumluluğunun bulunmadığı, 4. Hukuk Dairesinin …/… E. – …/… K. sayılı ilâmının da bu yönde olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir.
Dava; tapu kaydının yanlış tutulması nedeniyle uğranılan zararın, 4721 sayılı TMK’nın 1007. maddesi uyarınca tazmini istemine ilişkindir. Mahkemece verilen karar usûl ve kanuna aykırıdır.
Şöyle ki; davacı dava dilekçesinde davanın belirsiz alacak davası olduğunu belirterek fazlaya ilişkin haklarını saklı tutup şimdilik 1.000.-TL tazminat istemiyle peşin harç ve maktu başvuru harcını ödemeksizin dava açmış, mahkemece de anılan harçlar alınmaksızın davanın esası hakkında hüküm kurulmuştur.
6100 sayılı Kanunun Belirsiz Alacak ve Tespit Davası Başlıklı 107. maddesinde “Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği veya bunun imkansız olduğu hallerde, alacaklı, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktar ya da değeri belirtmek suretiyle belirsiz alacak davası açabilir…” hükmü öngörülmüştür.
Açılacak davanın miktarı biliniyor ya da tespit edilebiliyorsa, belirsiz alacak davası açılamaz.
Talep sonucunun belirlenememesi iki halde mümkündür: Dava açarken talep sonucunun belirlenmesi imkansızdır; davacının dava açarken talep sonucunu belirlemesinin kendisinden beklenemeyecek olmasıdır.
Bu ilkeler ışığında; somut olaya bakıldığında tapu sicilinin yanlış tutulması nedeniyle uğranılan zararın 4721 sayılı TMK’nın 1007. maddesi uyarınca tazmini istemine ilişkin davalar belirsiz alacak davası niteliğinde olmayıp nisbi harca tâbi davalardandır. 492 sayılı Harçlar Kanununda, harç alınması veya tamamlanması yanların isteğine bırakılmamış;
değinilen yönün mahkemece kendiliğinden (re’sen) gözetilmesi hükme bağlanmış ve yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemlerin yapılamayacağı vurgulanmıştır. Davacı taraf, 492 sayılı Kanun kapsamında kendisi harçtan muaf olmadığı gibi, işlemi de yargı harçlarından müstesna değildir.
Davacının yargı harçlarını ödeme yükümü altında olduğu anlaşıldığına göre, dava değeri üzerinden peşin nispi harç ve maktu başvuru harcı ödenmedikçe eldeki davaya devam etme olanağı bulunmamaktadır. Mahkemece, yukarıda açıklanan yasal düzenlemeler ve ortaya konulan ilkeler gözardı edilerek, harç alınmadan yargılamaya devamla işin esası hakkında hüküm kurulmuş olması doğru değildir.
Buna göre mahkemece yapılacak iş; davacı tarafa yürürlükte olan tarife uyarınca belirlenen dava değeri üzerinden peşin harç ve maktu başvuru harcını ödemesi konusunda usulünce önel verilerek, sonucuna göre bir karar vermek olmalıdır.
Açıklanan nedenlerle, davacının temyiz itirazlarının kabulüyle hükmün BOZULMASINA oybirliği ile karar verilmiştir. Yargıtay 20. HD., E. 2015/2430 K. 2016/2897 T. 8.3.2016
‘’… Kısmi davada ise zamanaşımı yalnızca dava edilen kısım kesilir. Henüz açılmayan (saklı tutulan) ve daha sonra ıslahla arttırılan bölüm için zamanaşımı işlemeye devam eder.
Ancak kısmi davadaki miktar, kısmi davanın açıldığı dava tarihine göre geriye doğru belirlenen zamanaşımı süresini kapsar. Bakiye alacak talep edildiği tarihe göre, geriye doğru zamanaşımı süresi içinde kalıyor ise zamanaşımına uğramadığı kabul edilmelidir.
Kısaca kısmi davadaki alacak miktarı belirlendiği tarihten itibaren öncelikle ileriye doğru gerçekleşen alacak için mahsup edilmeli, bakiye alacak ise ondan sonraki süreyi kapsamalıdır.
İlk kısmi davada belirlenen alacak mahsup edildikten sonra bakiyenin talep edildiği tarihten geriye doğru zamanaşımı süresi içinde kalan alacak, alacaklı lehine hüküm altına alınmalıdır.
Dosya içeriğine göre kısmi olarak açılan davada davacı vekili bilirkişi hesap raporundan sonra ıslah sureti ile alacakları arttırmış ve davalı vekili ise ıslaha karşı zamanaşımı itirazında bulunmuştur.
Hüküm altına alınan fazla mesai ve tatil çalışmaları karşılığı ücret alacaklarının kısmi olarak istenen miktar dışlandığında kalan kısmında ıslah tarihine göre geriye beş yıllık süre dikkate alındığında bu süre dışında kalan miktarların zamanaşımına uğradığı anlaşılmaktadır.
Mahkemece ıslaha karşı zamanaşımı itirazının dikkate alınmadan ve bu konuda ek rapor alınmadan fazla mesai ve tatil çalışmaları karşılığı ücretin hüküm altına alınması hatalıdır. Temyiz olunan kararın yukarda belirtilen nedenle BOZULMASINA oybirliği ile karar verildi.’’ Yargıtay 9. HD., E. 2013/15872 K. 2014/5636 T. 24.2.2014 Yargıtay 9. HD., E. 2013/15872 K. 2014/5636 T. 24.2.2014
‘’… Dava, mahiyeti itibariyle bölünebilir nitelikteki bir miktar para alacağının tahsili istemine ilişkindir.
Davacı, dava dilekçesinde, davalı kuruluşta 804.842 TL tutarında hesap açtığını, bu hesaptan farklı tarihlerde portföy yönetimince 5 farklı işlem yapılarak toplam 251.142 TL tutarında zarara uğratıldığını, keza yine davalı yanın basiretsiz tutumu nedeniyle söz konusu hesap üzerinde yapılan başkaca işlemlerle de zarara uğratılmakla toplam zararının 583.842 TL olduğunu iddia ederek işbu davayı açmış olup, dava bu hesaptan portföy yönetimince yapılan 5 farklı işlem nedeniyle uğranılan zarara hasredilmiştir.
Bu durumda davacının tek bir hukuki ilişki çerçevesinde farklı nedenlere dayalı olarak ortaya çıkan zararı belirgin olmakla birlikte, işbu davada yukarıda söz edilen çerçevede belirgin bir vakıaya dayalı olarak uğranılan zararın tümü talep edilmiş olmakla HMK’nın 109. maddesindeki “Talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda, sadece bir kısmı da dava yoluyla ileri sürülebilir.
Talep konusunun miktarı, taraflar arasında tartışmasız veya açıkça belirli ise kısmi dava açılamaz.
Dava açılırken, talep konusunun kalan kısmından açıkça feragat edilmiş olması hâli dışında, kısmi dava açılması, talep konusunun geri kalan kısmından feragat edildiği anlamına gelmez” şeklindeki düzenleme karşısında usulüne göre açılmış kısmi bir davanın varlığının kabulü gerekir.
Mahkemece de dava kısmi bir dava olarak nitelendirilmekle birlikte davacının zararının bölünebilir olduğu gözden kaçırılarak zararın tümü bakımından dava açılması gerektiğinden bahisle davanın usulden reddedilmesi yerinde görülmemiş, bozmayı gerektirmiştir.’’ Yargıtay 11. HD., E. 2014/17863 K. 2015/2575 T. 25.2.2015