Aile Hukuku

Evlat Edinme Nedir? Nasıl Edinilir?

evlat-edinme-nedir-nasil-edinilir

Evlat Edinme Nedir? Nasıl Edinilir? 

  1. Türkiye’de Evlat Edinmenin Yasal Hukuki Dayanağı Nedir?

Evlat edinme; Türkiye’de evlat edinme ile ilgili asli yasal düzenleme 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun ikinci kısım birinci bölüm dördüncü ayrımda 305-320.maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bu kanunda genel bilgiler ve genel şartlar belirlenmekle beraber, evlat edinme usul ve prosedürleri Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu’nun 22.maddesine dayanarak çıkardığı Evlat Edinme Yönergesi’nde düzelenmiştir. Kanunda evlat edinme,  evlat edinilenin yaş durumu ve evlat edinenin evlilik durumuna göre çeşitli kıstaslarda düzenlenmiştir.

  1. Evlilikle İlgili Evlat Edinme Şartları Nelerdir?

TMK md.306’ya göre evliler ancak beraber evlat edinebilirler. Evli kişilerin ayrı olarak, bekar kişilerin ise birlikte evlat edinmeleri mümkün değildir. Eşlerden biri en az iki yıldır evli olmaları veya kendinin otuz yaşını doldurmuş olması koşuluyla eşinin çocuğunu evlat edinebilir.  Yine aynı madde hükmüne göre evlilerin evlat edinebilmeleri için en az beş yıldır evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş olmaları gerekmektedir. Metinden anlaşılacağı üzere bu şartlar kümülatif olmayıp bir şartın sağlanması yeterlidir. Fakat her iki eşin de otuz yaşını geçmesi gerekmektedir.

Otuz yaşını dolduran eş, diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli yoksunluğu, iki yıldır mahkeme kararıyla ayrı yaşamaları veya eşin iki yıldır nerde olduğunun bilinmemesi halinde tek başına evlat edinebilir.

  1. Küçüklerin Evlat Edinmesinde TMK’ da Belirtilen Şartlar Nelerdir?

Evlat edinme sırasında evlat edinilen ile evlat edinen arasında en az 18 yaş farkı olması gerekir. Evlat edinmede evlat edinilen küçüğün bazı durumlar hariç ana babasının rızası alınır. Bu rıza en erken küçüğün doğumundan altı hafta sonra en geç ise evlat edinme sırasında olmalıdır. Diğer bir deyişle evlat edinme durumu olmadan da ana babanın küçük hakkında evlat edinilme kararı vermeleri mümkündür. Bunun yanında evlat edinen kişinin var olup olmadığının veya kim olduğu belli olup olmamasının bir önemi yoktur. Usulüne uygun verilen rıza, verildiği andan itibaren altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. İkinci kez verilen rıza kesindir. Ayırt etme gücüne sahip olan küçüğün rızasının varlığı evlat edinme için zorunludur. Bahsedilen ana-babadan birinin rıza alınmasını gerektirmeyen 2 durum TMK md. 311 ‘ de belirtilmiştir. Bunlar:

Kim olduğu veya nerede oturduğu uzun süreden beri bilinmiyorsa ya da ayırt etme gücünden sürekli yoksun olması,

Küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmemesidir.

Çocuk ileride evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilir ve ana-babadan birinin rızası eksik olması durumunda evlat edinenin veya aracılık eden kurumun istemi üzerine, çocuğun oturduğu yer mahkemesi bu rızanın aranıp aranmamasına karar verir.

  1. Evlat Edinmek İçin Evlat Edinme Yönergesi’nde Öngörülen Şartlar Nelerdir?

Evlat Edinecek Kişi ve Aileler;

  1. Tutarlı, dengeli ve çocuğa sevgi verebilecek yapıda olmalı,
  2. Sosyal ilişkiler bakımından toplumun norm ve değerlerine aykırı hareketlerde bulunmamalı,
  3. Evlat edinilecek ile evlat edinen arasında yaş farkı bulunmalı,
  4. Evlat edinilen çocuğun bakım ve eğitim giderlerini sağlayabilecek ekonomik güce sahip olmalı,
  5. Evlat edinilen çocuğun sosyokültürel gelişimini sağlayabilmesi için en az ilkokul mezunu olmalı,
  6. Çocuğun toplum içindeki konumunu olumsuz etkileyecek herhangi bir suçtan veya yüz kızartıcı suçtan ceza almış olmamalıdır.
  1. Ergin veya Kısıtlıların Evlat Edinilmesinin Şartları Nelerdir?

Ergin veya kısıtlı bir kimsenin evlat edinilmesi ilk bakışta acaba neden sorusunu sordurmakla beraber kanun koyucu bazı insanların durumlarını göz önüne alarak korunmaları amacıyla bu kişilerin evlat edinebilmelerini öngörmüştür. Bu kişilerin evlat edinebilmesi için evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati gerekir. Bunun yanı sıra evli olan kişilerin evlat edinilebilmesi için eşlerinin rızası gereklidir. Bu kişiler TMK md.313 hükmünde şöyle sıralanmıştır:

Zihinsel veya bedensel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç olan ve evlat edinen tarafından en az beş yıldır takip edilenler,

Küçükken evlat edinen tarafından en az beş yıl bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş olanlar,

Haklı sebeplerin varlığı ve evlat edinilen ve evlat edinenin beş yıldır aile olarak birlikte  yaşama halinde olanlar. Evlat Edinme Nedir Nasıl Edinilir

  1. Evlat Edinme Yönergesine Göre Evlat Edinme Prosedürleri Nelerdir? 

Evlat edinme şekil ve usulleri TMK’ da genel hatlarıyla düzenlenmiş ve ayrıntıları Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın çıkardığı Evlat Edinme Yönergesi’nde düzenlenmiştir.

Evlat edinmek amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüklerine başvuru yapanlar, başvuru tarihi itibariyle sırayla incelenir. Fakat müracaatçıların isteklerine uygun çocuk (özür, büyük yaş, hastalık vs.) bulunursa inceleme sırası öne alınabilir. Evlat edinmek için müracaat edenler en geç 6 ay içinde ikamet adreslerinde ziyaret edilir.  Bu ziyarette müracaat edenlerin soysal incelemesi yapılır. İncelemede evlat edinmek amacıyla başvuranların ve varsa çocukları veya birlikte yaşadığı kişilerin de kişilik, eğitim, kültürel özellikleri, aile bireylerinin birbirleriyle ve çevreleriyle olan ilişkileri, evlat edinmek istedikleri çocuğun özellikleri, evlat edinilecek çocuğa sağlanacak olanaklar ve soysal inceleme raporundaki diğer konuları içeren kapsamlı bir inceleme raporu en az beş görüşme sonucu hazırlanır. Raporun olumlu olması halinde gerekli belgelerin bir aya içinde hazırlanması sağlanır. Geçerli gerekçesi olmadan süresi içinde gerekli belgeleri hazırlamayanların dosyaları iptal edilir.

Gerekli belgeleri hazırlayanlar başvuru tarihi itibariyle sıraya alınır. İsteklerine uygun çocuk (Cinsiyet, yaş ,kardeş) bulunması sıraya etki edebilir.  Kardeş olan çocukların birlikte evlat edinilmeleri, bu mümkün değilse mümkün olduğu kadar birbirine yakın ikamet eden ailelerce evlat edinilmeleri sağlanmaya çalışılır. Bu çocukları evlat edinmek isteyen ailelerde sıralamaya bağlı kalınmaz.

Evlat edinmesi uygun görülen müracaatçılara hukuki işlemleri tamamlamadan önce misafir olarak çocuk yerleştirilir. Bu çocuklar için “Evlat Edindirme Geçici Bakım Sözleşmesi”  düzenlenerek 1 yıl süreyle valilik onayı alınır. Çocuğun ailede kaldığı sürece görevli sosyal hizmet uzmanı aileye ziyaretler yaparak, ailenin çocuğa yaklaşımını denetlemenin yanı sıra danışmanlık hizmeti de verir. Bu süre sonunda evlat edinen kişi veya ailelerce açılan dava sonucunun kesinleşmesinden sonra, çocuğu kendi nüfus kütüklerine kayıt ettirme işlemleri hakkında bilgi verilir.  Yeni çıkartılan nüfus kaydının bir örneği evlat edinme dosyasına konulur.

  1. Evlat Edinmenin Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Evlat edinmeyle birlikte anne-babanın tüm hakları ve yükümlülükleri evlat edinene geçer. Bu hakların tek istisnası evlat edinenin, evlat edinilenin mirasçısı olamamasıdır. Diğer bir deyişle standart altsoy üstsoy arasındaki çift taraflı mirasçılık müessesesi bu durumda yoktur. Yani evlat edinilen, evlat edinenin mirasçısı olabilirken, evlat edinen evlat edinilenin mirasçısı olamaz.  Bunun yanı sıra evlat edinilen kendi öz anne-babasının mirasçısı da olabilir ve onlar da evlat edinilenin mirasçısı olabilirler. Bu durum hakkaniyete aykırı görünse de aralarındaki hukuki bağ koparılmadığı için ana-babanın bu hakkı devam eder. Fakat evlat edinilen yapacağı ölüme bağlı tasarrufla TMK md.510/2 hükmünce öz anne-babasını mirasçılıktan çıkarabilir. Yine aynı şekilde ölüme bağlı tasarrufla evlat edinenlere karşı kazandırma yapması da mümkündür. Küçük evlat edinilmişse, evlat edinilen evlat edinenin soyadını alır. Bunun yanında evlat edinenin, evlat edinilene yeni bir isim de vermesi mümkündür. Evlat edinilen ergin kendisi isterse evlat edinenin soyadını alabilir. Eşler tarafından evlat edinilen ve ayırt etme gücü olmayan küçüklerin kimlik kartının anne-baba kısmına evlat edinenlerin isimleri yazılır. Bu sayede çocuğun aile yaşamında kopma meydana gelmemesi psikolojik gelişiminde sorun yaşanmaması amaçlanır. Kimlikte anne-baba kısmında evlat edinenlerin adının yazmasına karşın, evlat edinilenin mirasçılık ve diğer haklarının kaybolmaması için öz annesi-babası ve nakil olarak kaydedildiği ailenin kütüğü arasında her türlü bağ kurulur. 

  1. Evlat İlişkisinin Sona Erme Halleri Nelerdir? 

TMK’nın 317 ve 318. maddelerinde evlat ilişkisinin sona erme halleri düzenlenmiştir. Bu maddelere göre evlat ilişkisinin sona erme sebepleri:  Küçüğün menfaati iptal sonucunda ağır biçimde zedelenmeyecekse rızası alınması gereken kişinin yasal sebep olmaksızın rızası alınmadan evlat ilişkisinin kurulması, evlat edinmenin esasa ilişkin noksanlıklardan biriyle sakat olması durumlarıdır. Fakat esasa ilişkin noksanlık bulunması halinde açılacak olan dava sırasında noksanlıklar ortadan kalkmış veya sadece usule ilişkin olup evlat ilişkisinin kaldırılması evladın menfaatini ağır biçimde sakatlayacaksa evlat ilişkisinin iptali talep edilemez. Evlat ilişkisinin iptali davasını açma hakkı iptal gerekçesinin öğrenilmesinden 1 yıl geçmesiyle düşer.

Evlat edinmek isteyenlerin durumları evlat edinmeye uygun bulunmadığında sosyal hizmet uzmanının yapacağı bir görüşmeyle görüşmeciye bildirilir. Evlat edinmek isteyenlerin 15 gün içerisinde bu duruma itiraz etme imkânları vardır. Aileden kaynaklanan nedenlerle iptal edilen dosyalar tekrardan işleme konulmaz. Evlat Edinme Nedir Nasıl Edinilir

Evlat edinmesi uygun görülen müracaatçılar, kendilerine gösterilen çocuğu evlat edinmeye karar verip, bir süre misafir ettikten sonra ciddi sağlık nedenleri dışında çocuğu vermek isterlerse başvuruları tekrar kendilerine çocuk verilmemek üzere iptal edilir. Evlat Edinme Nedir Nasıl Edinilir