Ceza Hukuku

Ceza Hukukunda Seri Muhakeme Usulü Nedir?

ceza-hukukunda-seri-muhakeme-usulu-nedir

Ceza Hukukunda Seri Muhakeme Usulü; 24.10.2019 tarih ve 309278 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 7188 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’da düzenlenen Seri Muhakeme Usulü hukukumuzda 01.01.2020 tarihinden itibaren uygulanmaya başlamıştır.

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250.maddesinde düzenlenen Ceza Hukukunda Seri Muhakeme Usulü; soruşturma aşamasında Cumhuriyet Savcısı tarafından kamu davasının ertelenmesine karar vermediği durumlarda, şüphelinin müdafii yanında açık rızasının alınması koşuluyla, savcılık makamı tarafından uygulanacak yaptırımın belirlenip yarı oranında indirim yapması ve mahkeme tarafından denetlenip hüküm kurulması yoluyla kanunda belirtilen bazı suçlarla sınırlı olarak uygulanmak üzere ortaya çıkarılan alternatif bir çözüm yoludur.

Normal bir ceza yargılamasında soruşturma aşamasını yürüten Cumhuriyet Savcısı, şüpheli hakkında suç işlediğine ilişkin yeterli şüphe oluşturacak delilleri elde etmesi ve kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilemeyecek durumlarda iddianame düzenleyerek kamu davası açılmasını talep etmekteydi. Ancak seri muhakeme usulü ile birlikte şartları oluşması halinde iddianame düzenlenmeden ve kovuşturma aşamasına geçilmeden artık hüküm kurulabilme imkânı gündeme gelmiş oldu.

Türkiye Barolar Birliği ve Adalet Bakanlığının ortak çalışması sonucu hazırlanan Yargı Reformu Strateji Belgesi sonucu ihdas edilen seri muhakeme usulünün getirilmesindeki amaç; yargılama faaliyetlerindeki süreleri kısaltarak zaman, mali kaynak ve emek açısından tasarruf sağlamaktır. İspatı nispeten kolay, mağdurları belirli olmayan ve yaptırımları hafif sayılabilecek olan bazı suçlar açısından yargılama sürecinin bazı aşamalarından vazgeçilerek süreç daha da basit hale getirilmiştir.

Seri Muhakeme Usulüne Tabi Olan Suçlar Nelerdir?

      5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 250.maddesinin 1.fıkrasında sayılan:

  • Hakkı Olmayan Yere Tecavüz (madde 154/2,3)
  • Genel Güvenliğin Kasten Tehlikeye Sokulması (madde 170)
  • Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma (madde 179/2,3)
  • Gürültüye Neden Olma (madde 183)
  • Parada Sahtecilik (madde 197/2,3)
  • Mühür Bozma (madde 203)
  • Resmi Belgenin Düzenlenmesinde Yalan Beyan (madde 206)
  • Kumar Oynanması İçin Yer Ve İmkan Sağlama (madde 228/1)
  • Başkasına Ait Kimlik Veya Kimlik Bilgilerinin Kullanılması (madde 268)
  • 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun madde 13/1,3,5 ve madde 15/1,2,3 de belirtilen suçlar
  • 6831 sayılı Orman Kanunu madde 93/1’de belirtilen suç
  • 1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanun madde 2’de belirtilen suç
  • 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ek 2.maddesinin 1.fıkrasının 1 numaralı bendinde belirtilen suç

Seri Muhakeme Usulünün Uygulanması İçin Gerekli Şartlar Nelerdir?

  • İşlenen suçun ön ödeme ve uzlaştırma kapsamında olan bir suç olmaması gerekir.
  • Kanunda açıkça sayılan suçlardan birine yönelik yürütülen bir soruşturmanın olması gerekmektedir.
  • Kamu davası açılması için gerekli olan yeterli şüphe gerektirecek delilin bulunması gerekmektedir.
  • Cumhuriyet Savcısı tarafından kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilmemiş olması gerekir.
  • Şüphelinin seri muhakeme usulü ve sonuçları hakkında aydınlatılması ve müdafii huzurunda alınacak özgür iradesi ile seri muhakeme usulünün uygulanmasını kabul etmesi gerekir.
  • Şüphelinin akıl hastalığı, yaş küçüklüğü, sağır ve dilsizlik gibi bir halinin bulunmaması gereklidir.

Seri Muhakemenin Uygulanamayacağı Durumlar Nelerdir?

 Suç, seri muhakeme usulü kapsamında olsa bile;

  • Türk Ceza Kanununda yer alan; yaş küçüklüğü (madde 31), akıl hastalığı (madde 32) veya sağır ve dilsizlik (madde 33) hâllerinde,
  • Seri muhakeme usulü kapsamındaki suçun, iştirak hâlinde işlenmesi durumunda şüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi veya birinci fıkra kapsamındaki kişilerle birlikte işlenmesi hâlinde seri muhakeme usulü uygulanmaz.

Seri muhakeme sonucu verilen karar sadece mahkûmiyet kararı olabilir ve bu karar Adli sicile kaydedilir. Ayrıca bu suç hakkında verilen karar tekerrüre esas olur ve genel anlamda mahkûmiyetin tüm sonuçlarını doğurur.

Yaptırımın Belirlenmesi ve Talepname Nasıl Yapılır?

CMK madde 250/4 hükmüne göre Cumhuriyet Savcısı, TCK madde 61/1’deki hususları göz önünde bulundurarak, suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında tespit edeceği temel cezadan yarı oranında indirim yapmak suretiyle yaptırımı belirleyecektir. Cumhuriyet Savcısı tarafından bu suretle belirlenen hapis cezası koşullarının oluşması şartıyla TCK madde 50’ye göre seçenek yaptırımlara çevrilebilir veya TCK madde 51’e göre ertelenmesine karar verebilecektir. Aynı şekilde koşulların oluşması durumunda CMK madde 250/6 hükmüne göre Cumhuriyet Savcısı CMK madde 231’de belirtilen hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verebilecektir.

31.12.2019 tarihinde ve 30995 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Seri Muhakeme Yönetmeliği’nin 4.maddesinin 1.fıkrasının (ç) bendine göre talepname, seri muhakeme usulünde Cumhuriyet Savcısı tarafından mahkemeye sunulan talep yazısıdır. Buna göre Cumhuriyet Savcısı şüpheli hakkında uygulanacak yaptırımı belirledikten sonra seri muhakeme usulünün uygulanmasını talepname tanzim ederek görevli mahkemeden ister. Klasik ceza muhakemesindeki iddianame yerine seri muhakeme usulünde farklı olarak talepname tanzim edilir. Seri Muhakeme Usulü Yönetmeliği madde 12/2’de talepnamede bulunması gereken hususlar düzenlenmiştir. Buna göre:

  • Seri muhakeme usulünden yararlanacak şüphelinin kimliği ve müdafii,
  • Suçtan zarar görenler veya mağdurun kimliği ile varsa vekili veya kanuni temsilcisi,
  • İsnat olunan suç ve suçla ilgili kanun maddeleri,
  • İsnat edilen suçun işlendiği tarih, yer ve zaman dilimi,
  • Şüphelinin tutuklu olup olmadığı ve eğer tutuklanmış ise, gözaltına alma ve tutuklama tarihleri ile bunların süreleri,
  • İsnat edilen suçu oluşturan olay veya olayların özeti,
  • Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulünün uygulanmasının şüpheliye teklif edildiği ve şüphelinin müdafii huzurunda bu teklifi kabul ettiği,
  • Cumhuriyet Savcısı tarafından belirlenen ceza ve/veya güvenlik tedbirleri ile uygulanmış ise hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), hapis cezasına seçenek yaptırımlar veya hapis cezasının ertelenmesine ilişkin hususlar yer alır.

Hüküm Kurulması Nasıl Olur?

5271 sayılı CMK madde 250/9 hükmüne göre, mahkeme, şüpheliyi müdafii huzurunda dinledikten sonra 3.fıkradaki şartların gerçekleştiği ve yapılan eylemin seri muhakeme usulüne tabi olan bir eylem olduğu kanaatine varırsa talepte belirtilen yaptırım doğrultusunda hüküm kurar; aksi takdirde talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması için soruşturma dosyasını Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir. Ancak belirtmek gerekir ki mazeretsiz olarak duruşmaya katılmayan şüpheli seri muhakeme usulünün uygulanmasını kabul etmemiş sayılır.

Dolayısıyla bu düzenlemeye göre, hüküm Cumhuriyet Savcısı’nın belirlendiği şekilde kurulması gerekmektedir. Ancak aksi durumda yani mahkeme seri muhakeme usulünün şartlarının oluşmadığı veya eylemin başka bir suç teşkil ettiği veya başka bir cezanın uygulanması gerektiği kanaatinde ise bu durumda Cumhuriyet Savcısının talebini reddedip dosyayı iade etmesi gereklidir.

CMK madde 250/14’e göre bu şekilde Cumhuriyet Savcısının talebi doğrultusunda mahkemece kurulan hükme genel hükümler çerçevesinde itiraz edilebilir.