- +90 (312) 911 1168
- info@mdmhukuk.com
Son güncelleme: 25 Eylül 2026
Kısaca
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kamu görevine atanacak kişiler hakkında kanunda sayılan kayıtların ve bilgilerin incelenmesi sürecidir. Süreç, 17 Nisan 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile düzenlenir. Olumsuz sonuca dayanan atama işlemlerine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, bir kişinin belirli kamu görevlerine atanmadan önce adli sicil, kolluk kayıtları ve kanunda sayılan diğer hususlar bakımından incelenmesini ifade eder. Amaç, kamu görevine girecek kişilerin görevin gerektirdiği nitelikler açısından değerlendirilmesidir.
İki kavram birbirinden farklıdır. Arşiv araştırması daha dar kapsamlıdır ve resmî kayıtların taranmasından oluşur. Güvenlik soruşturması ise arşiv araştırmasını da içerir; buna ek olarak kolluk ve istihbarat birimlerindeki verileri, yabancılarla ilişkileri ve örgüt bağlantılarını kapsar.
Konu, 7 Nisan 2021 tarihinde kabul edilen ve 17 Nisan 2021 tarihli, 31457 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ile düzenlenmiştir. Kanun; soruşturmanın kimlere yapılacağını, hangi bilgilerin araştırılacağını, yetkili kurumları, Değerlendirme Komisyonu’nu ve veri güvenliğine ilişkin ilkeleri belirler.
Kişisel verilerin işlenmesi bakımından 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümleri de önem taşır. Kanunun bazı maddeleri Anayasa Mahkemesi tarafından kısmen iptal edilmiştir; bu konu aşağıda ayrıca ele alınmıştır.
Kanunun 3. maddesine göre araştırma türü, atanacak kişinin göreceği işe göre değişir.
| Araştırma türü | Kimler için yapılır? |
|---|---|
| Arşiv araştırması | İlk defa veya yeniden memuriyete atanacaklar |
| Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması | Gizlilik dereceli birimlerde çalışacaklar; Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalışacaklar; ceza infaz kurumlarında çalışacaklar; kamu kurum ve kuruluşlarında öğretmenler; üst kademe kamu yöneticileri; milli güvenlik açısından stratejik önemi olan birim, proje, tesis ve hizmetlerde çalışacaklar |
Kamu görevlilerinin hukuki durumu için memur hukuku, askerî ve kolluk görevlerine ilişkin konular için asker ve polis hukuku sayfalarımıza göz atabilirsiniz. Sağlık şartları gibi ilgili düzenlemeler için Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği yazımıza bakabilirsiniz.
Kanunun 4. maddesi, arşiv araştırmasında incelenecek hususları şu şekilde sıralar:
Ceza yargılamasına ilişkin kayıtların anlamı için ceza hukuku sayfamızdaki genel bilgilere de başvurabilirsiniz. Bu maddedeki bazı bentler Anayasa Mahkemesi kararıyla kısmen iptal edilmiştir.
Kanunun 5. maddesine göre güvenlik soruşturmasında, arşiv araştırmasındaki hususlara ek olarak şunlar da araştırılır:
Üçüncü bent, Anayasa Mahkemesi kararında kısmen iptal edilen hükümler arasındadır.
Kanunun 6. maddesi uyarınca soruşturma ve araştırma; Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yürütülür. Bu birimler, gerekli bilgileri bakanlık ve kamu kurumlarının arşivlerinden ve elektronik veri merkezlerinden alabilir. Kanun, görevlilerin hukuka aykırı biçimde elektronik ortamda sorgu yapmasını, kayıtları değiştirmesini, bilgileri paylaşmasını veya yayımlamasını yasaklar.
Soruşturma sonucunda elde edilen veriler, Değerlendirme Komisyonu tarafından göreve atanmaya uygunluk bakımından incelenir. Komisyon, nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Komisyonun oluşumunu düzenleyen 7. madde, 18 Haziran 2025 tarihli 7551 sayılı Kanunla değiştirilmiş olup değişiklik 1 Temmuz 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Anayasa Mahkemesi’nin 4 Aralık 2024 tarihli ve E.2021/60, K.2024/200 sayılı kararı ile 7315 sayılı Kanun’un bazı hükümleri kısmen iptal edilmiştir. Karar, 26 Mart 2025 tarihli ve 32853 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptal edilen hükümler arasında şunlar yer almaktadır:
Mahkeme, özellikle kolluk tarafından aranma ve tahdit gibi ölçütlerin objektif kriterlerden yoksun olduğunu, veri erişim yetkisinin yeterince sınırlandırılmadığını ve kişisel verilerin korunmasına yönelik yeterli güvencelerin bulunmadığını belirtmiştir. Karara ilişkin resmî duyuruya Anayasa Mahkemesi web sitesinden ulaşabilirsiniz. İptal hükümlerinin ayrıntıları ve yürürlük durumu için kararın kendisine ve kanunun güncel metnine bakılmalıdır.
Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması olumsuz sonuçlanırsa atama yapılmayabilir ya da atama işlemi geri alınabilir. Böyle bir durumda izlenebilecek genel yol şöyledir:
İdari yargı süreçleri, idare hukuku kapsamında değerlendirilir. Sürelerin hak düşürücü olması nedeniyle bildirimi aldıktan sonra vakit kaybetmeden bir hukukçudan görüş alınması önemlidir.
Kanun, soruşturma sırasında elde edilen bilgilerin doğru, güncel, ilgili ve ölçülü biçimde kullanılmasını; gizliliğin her aşamada korunmasını ve verilerin yasal olarak bilmesi gerekenler dışında kimseye verilmemesini öngörür. Kanuna göre milli savunma, milli güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlikle ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilemez. Kişisel verilere ilişkin haklarınız hakkında Kişisel Verileri Koruma Kurumu sayfalarından bilgi alabilirsiniz.
Güvenlik soruşturması, bir kişinin belirli kamu görevlerine atanmadan önce kanunda sayılan kriterler bakımından incelenmesidir. Arşiv araştırmasındaki hususlara ek olarak görevin gerektirdiği niteliklere ilişkin kolluk ve istihbarat birimlerindeki veriler, yabancı devlet ve yabancılarla ilişkiler ile terör veya suç örgütleriyle bağlantı gibi konuları kapsar.
Arşiv araştırması daha dar kapsamlıdır; adli sicil, kolluk kayıtları ve kamu görevinden çıkarma cezası gibi kayıtlara bakılır. Güvenlik soruşturması ise arşiv araştırmasını da içerir ve buna ek olarak istihbari nitelikteki verileri de kapsar. Kanuna göre ilk defa veya yeniden memuriyete atanacaklar için arşiv araştırması, belirli görevler için güvenlik soruşturması ile arşiv araştırması birlikte yapılır.
Gizlilik dereceli birimlerde çalışacaklara, Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalışacaklara, ceza infaz kurumlarında çalışacaklara, kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapacak öğretmenlere, üst kademe kamu yöneticilerine ve milli güvenlik açısından stratejik önemi olan birim, proje, tesis veya hizmetlerde çalışacaklara yapılır.
Kanuna göre soruşturma; Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yürütülür. Sonuçlar Değerlendirme Komisyonu tarafından değerlendirilir.
Kanunda tek bir süre öngörülmemiştir. Süre, başvuruyu yapan kurumun sürecine ve ilgili birimlerin yoğunluğuna göre değişir. Süreç hakkında bilgi almak için atama yapılan kuruma başvurulabilir.
Kanunun 4. maddesinde adli sicil kaydı, kolluk kuvvetlerince aranma durumu, tahdit bulunup bulunmadığı, kesinleşmiş mahkeme kararları ile Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171. maddesinin beşinci ve 231. maddesinin on üçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ve kamu görevinden çıkarılma veya memurluktan çıkarma cezası bulunup bulunmadığı sayılmıştır. Bu hükümlerin bir kısmı Anayasa Mahkemesi tarafından kısmen iptal edilmiştir.
Olumsuz sonuca dayanan atama işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava açma süresi, tebliğ tarihinden itibaren kural olarak 60 gündür. İşlemin gerekçesi ve dayandığı bilgiler dava sürecinde mahkeme tarafından incelenir.
İdari işlemlere karşı iptal davası, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 7. maddesi uyarınca kural olarak yazılı bildirim tarihinden itibaren 60 gün içinde, yetkili idare mahkemesinde açılır. Sürelerin başlangıcı ve yetki konusunda somut olay bakımından bir hukukçuya danışılması yerinde olur.
Kanunun 8. maddesi uyarınca milli savunma, milli güvenlik, kamu güvenliği, kamu düzeni ve ekonomik güvenlikle ilgili istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilemez. Bu nedenle uygulamada gerekçe ayrıntılı biçimde paylaşılmayabilir; dava sürecinde ise idare mahkemesi işlemin hukuka uygunluğunu denetler.
Anayasa Mahkemesi, 4 Aralık 2024 tarihli ve E.2021/60, K.2024/200 sayılı kararıyla Kanun’un bazı hükümlerini kısmen iptal etmiştir. Karar 26 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. İptal edilen hükümler arasında arşiv araştırmasına ve veri erişimine ilişkin bazı kurallar yer almaktadır. Güncel durum için kanunun yürürlükteki metnine bakılmalıdır.
Soruşturma sonucunda elde edilen verileri, göreve atanmaya uygunluk bakımından değerlendiren kuruldur. Kanuna göre nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Komisyonun oluşumu 7551 sayılı Kanunla değiştirilmiştir.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonuçlarına karşı açılacak idari davalar idare hukuku kapsamında değerlendirilir. Genel bilgi için online danışmanlık sayfamızdaki forma veya iletişim sayfamıza başvurabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Somut olayınız için bir hukukçuya danışmanız gerekir. Diğer içeriklerimiz için makaleler ve faaliyet alanları sayfalarına göz atabilirsiniz.