Ticaret Hukuku

İşverenin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı

isverenin-hakli-nedenle-derhal-fesih-hakki

İşverenin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı

Fesih Hakkı, kanunda dört farklı madde halinde sayılmıştır. İşveren işçinin iş akdini dört ana sebeple haklı olarak feshedebilir. İşverenin bildirimsiz haklı feshi bu dört sebepten ibaret değildir. Bu sebeplerin dışında da işveren tarafından haklı fesih gerçekleştirilebilir. Taraflar ayrıca kanunun emredici hükümlerine aykırı olmayacak şekilde sözleşme veya toplu sözleşme ile bildirimsiz fesih nedenleri belirleyebilirler.

Kanunda Belirlenmiş İşverene İş Akdini Bildirimsiz Feshetme Hakkı Tanıyan Sebepler

1. Sağlık Sebepleri

a) İşçinin Hastalanması veya Kazaya Uğraması:

  1. İşçi bir hastalık veya sakatlığa uğramalı,
  2. Bu hastalık veya sakatlık işçinin kastından yahut derli toplu olmayan yaşayışından veya içkiye düşkünlüğünden doğmalıdır. Eğer hastalık ve sakatlık işçinin kastı ile ortaya çıkmamışsa ya da işçinin Derli Toplu Olmayan Yaşayışı ve İşçinin İşçiye Düşkünlüğünden kaynaklanmıyorsa işverenin fesih hakkı madde 17 deki bildirim sürelerinin 6 hafta aşılması halinde doğacaktır.
  3. Ayrıca işçi bu sebeple devamsızlıkta bulunmalıdır. Bu devamsızlık art arda üç iş günü bir ayda beş iş gününden fazla ise devamsızlık yukarıdaki şartlarda oluşmuşsa işverenin iş akdini bildirimsiz fesih hakkı doğar.

b) İşçinin Gebeliği:

İşçiye doğum öncesi 8 hafta ve doğum sonrası 8 hafta olmak üzere izin hakkı tanınmıştır. İşveren ise bu süreye ek olarak bildirim süreleri ve 6 hafta daha geçmesi halinde işçinin işe sağlık sebebiyle başlayamaması durumunda işçinin iş sözleşmesini bildirimsiz feshedebilir. Yukarıda belirtilen süreler dolmasına rağmen işveren işçiyi işten çıkarmamışsa işçi sağlığına kavuşup işine dönmüşse işverenin bildirimsiz fesih hakkı ortadan kalkar. Hastalık, sakatlık, doğum ve gebelik sebebiyle askıda geçen sürede işçinin ücret hakkı doğmaz. Koşulları varsa SGK tarafından iş göremezlik ödeneği ödenir.

c) İşçinin Tedavi Edilemeyecek Bir Hastalığa Tutulması:

İşçinin kusurunun önemi olmaksızın ağır bir hastalığa yakalanması ve işe devam edemeyecek durumda olması söz konusuysa işverene bildirimsiz fesih hakkı tanınmıştır. İşçinin işyerinde çalışmaya devam etmesinin sağlık kurulu raporu ile sakıncalı olduğunun belirlenmesi yeterlidir.

2. Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller ve Benzerleri

a) İşçinin İşvereni Yanıltması:

  • Esaslı Nokta Kavramı: İşçi işvereni sözleşmenin esaslı noktalarında yanıltmış olmalıdır. Aksi halde sözleşmeye etkisi olmayacak veya etkisi sınırlı gerçeğe aykırı beyanlar işverene derhal fesih hakkı vermez.
  • Kimlik ile ilgili yanıltma,
  • Sağlık durumu ile ilgili yanıltma,
  • Önceki iş ile ilgili yanıltma,
  • Sabıka kaydı ile ilgili yanıltma,
  • Hile ile yanıltma, uygulamada çok karşılaşılan yanıltma türleridir.

b) İşçinin Namus ve Şerefe Dokunacak Davranışlarda Bulunması:

İşçi işveren ve işverenin aile üyelerinden birine karşı

  • Şeref ve namusuna yönelik sözler söylerse ya da davranışlarda bulunursa,
  • İşveren hakkında onura dokunan asılsız ihbarlarda veya suçlamalarda bulunursa işverenin iş sözleşmesini haklı nedenle fesih hakkı doğar.

c) İşçinin İşverenin Başka Bir İşçisine Cinsel Tacizde Bulunması:

İşverene haklı nedenle fesih hakkı verir.

  • İşverenin Başka Bir İşçisi Kavramı: Cinsel tacize uğrayan işverenin sadece işçi değil; stajyer, çırak, ödünç işçi, sözleşmeli personel, alt işveren işçisi olması halinde de işverenin işçiyi derhal işten çıkarma hakkı vardır.
  • Cinsel Tacizin Yapıldığı Yer ve Zaman: Taciz iş saatleri dışında veya işyeri dışında yapılmış olsa da işverenin derhal fesih hakkı vardır.

d) İşçinin Sataşması, Sarhoşluğu ve Uyuşturucu Madde Kullanması:

Sözlü veya fiili (eylemli) sataşma ile işçinin, işverene veya onun aile üyelerinden birine sataşması ile işverenin başka işçisine sataşması durumunda işverenin derhal fesih hakkı bulunmaktadır. Sataşma işyeri dışında ve iş saatleri dışında yapılsa da işverenin derhal fesih hakkı vardır.

e) İşçinin Alkol İçki ve Uyuşturucu Madde Kullanma Yasağına Aykırı Davranması:

İşçinin işe sarhoş veya uyuşturucu madde almış olarak gelmesi halinde veya maddeyi veya içkiyi işyerinde alması halinde işverenin derhal fesih hakkı vardır.

f) İşçinin Doğruluk ve Bağlılığa (Sadakate) Uymayan Davranışları:

  • İşçinin işverenin güvenini kötüye kullanması,
  • İşçinin hırsızlık yapması,
  • İşçinin işverenin meslek sırlarını ortaya atması durumlarında kanun işverene bildirimsiz fesih hakkı tanımıştır.

g) İşçinin Doğruluk Ve Bağlılığa Uymayan Diğer Davranışları:

Kanunda sayılan yukarıdaki üç hal sadakatsiz davranışa örnektir. Sayılmayan sadakat ile bağdaşmayan işveren davranışlarının varlığı halinde de işverenin iş akdini derhal fesih hakkı vardır.

h) İşçinin İşyerinde Suç işlemesi:

  • İşçi tarafından işlenmiş bir suç olmalıdır.
  • Suç işyerinde işlenmelidir.
  • Suç yedi günden fazla hapisle cezalandırılan bir suç olmalıdır.
  • Cezası ertelenmeyen bir suç olmalıdır. Bu koşulların varlığı halinde işverenin iş akdini derhal fesih hakkı doğacaktır. Suçun işyerinde fakat iş saatleri dışında işlenmesi de işverene derhal fesih hakkı vermektedir.

i) İşçinin İşe Devamsızlığı:

İşçinin;

  • Ardı ardına iki işgünü veya
  • Bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki işgünü veya
  • Bir ayda üç iş günü işine devam etmemesi işveren açısından iş akdini derhal fesih sebebidir.
  • İşçinin işverenden izin almaksızın işine devam etmemesi
  • İşçinin haklı bir nedene dayanmaksızın işine devam etmemesi
  • İşçinin devamsızlık nedenini işverene bildirme gerekliliğine uymaması, durumlarının varlığı şarttır. Nitekim işçinin, izinli veya raporlu olması, iş sözleşmesinin askıda olması veya kanuni greve katılmış olması durumlarında işverenin derhal fesih hakkı yoktur.

j) İşçinin Görevini Yerine Getirmemesi:

  • İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu bir görevi olmalıdır.
  • Görevini yapması işçiye hatırlatılmalıdır.
  • İşçi görevini yapmamakta ısrar etmelidir.

Üç şartın gerçekleşmesi ile birlikte işveren iş akdini bildirimsiz feshedebilecektir. İşçiye işi yapmasının hatırlatıldığı işveren tarafından ispatlanacaktır. Bu yüzden işi yapmayı hatırlatma uyarısının yazılı olarak yapılması daha uygundur.

k) İşçinin İş Güvenliğini Tehlikeye Düşürmesi veya İşverenin Malına Zarar Vermesi:

  • İşçi savsaklama yüzünden veya isteyerek işyerine ait araçlara zarar vermiş olmalıdır.
  • Bu zarar işçinin 30 günlük ücretinden fazla olmalıdır.

Bu durumda bu özensiz davranışı sebebiyle işçinin iş akdinin işverence derhal feshedilmesi mümkündür. İşçinin kusurunun olmadığı zararlardan dolayı işverenin fesih hakkı yoktur.

  • İşçi kendi isteği veya savsaması ile iş güvenliğini ihlal etmesi durumunda işverenin derhal fesih hakkı bulunmaktadır. Bu durumda zarar şartı yoktur. İşçinin kask takmamakta ısrar etmesi, patlayıcı madde bulunan alanda sigara içmesi buna örnektir.

3) Zorlayıcı Sebepler:

İşçiyi iş yerinden bir haftadan fazla süre ile uzak tutan zorlayıcı nedenlerin varlığı halinde kanun işverene bildirimsiz fesih hakkı tanımıştır. Bu zorlayıcı sebebe, kar yağışından ötürü yolların kapanması dolayısıyla işçinin işe gelememesi, işçinin karantina sebebiyle işe gelememesi örnektir.

a) Zorlayıcı Sebebin Bir Haftadan Fazla Sürmesi:

Bir haftanın dolmasından sonra işveren işçinin sözleşmesinin bildirimsiz olarak feshedebilir. Feshetmediği takdirde iş sözleşmesi askıdadır ve işçi ücret isteyemez.

b) Zorlayıcı Sebep Dolayısıyla Bekleme Süresi İçinde İşçiye Yarım Ücret Ödenmesi:

İşçiye bu bir haftalık bekleme süresi içerisinde yarım ücret ödeme yapılır.

4) İşçinin Gözaltına Alınması veya Tutuklanması

İşçi gözaltına alınır veya tutuklanırsa İş Kanunu madde 17 deki bildirim sürelerini aşacak şekilde devamsızlık yaparsa işverenin iş akdini bildirimsiz fesih hakkı doğar. Buradaki işçinin işlediği suçun iş yerinde gerçekleşmesi gerekmez. İşçinin iş akdi feshedildikten sonra beraat etmesi de iş akdinin feshini geçersiz kılmaz.