Yasama Dokunulmazlığı Nedir? Nasıl Kaldırılır?

Son güncelleme: Okuma süresi: 13 dakika

Makale Başlıkları

Yasama Dokunulmazlığı Nedir?, milletvekillerinin görevlerini herhangi bir baskı altında kalmadan yerine getirebilmelerini sağlayan anayasal bir güvencedir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 83. maddesinde düzenlenen bu güvence, belirli istisnalar dışında milletvekillerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi kararı olmaksızın tutulmasını, sorguya çekilmesini, tutuklanmasını ve yargılanmasını engeller.

Yasama dokunulmazlığı, milletvekillerine suç işleme özgürlüğü tanımaz. Temel amacı, yasama faaliyetlerinin bağımsızlığını korumak ve seçilmiş temsilcilerin görevlerini yerine getirmelerine yönelik hukuka aykırı müdahaleleri önlemektir.

Milletvekilinin dokunulmazlığı, TBMM Genel Kurulu tarafından kaldırılabilir. Dokunulmazlığın kaldırılmasına karşı Anayasa Mahkemesine başvurulması da mümkündür.

2026 yılı itibarıyla yasama dokunulmazlığının kapsamı, istisnaları ve kaldırılma usulü Anayasa’nın 83, 84 ve 85. maddeleri ile TBMM İçtüzüğü kapsamında değerlendirilmektedir.

Yasama Dokunulmazlığı Nedir?

Yasama Dokunulmazlığı Nedir?, milletvekillerinin ceza muhakemesi işlemlerine karşı belirli bir süre boyunca korunmasını sağlayan anayasal kurumdur. Hukuki niteliği itibarıyla geçici bir muhakeme engeli oluşturmaktadır.

Milletvekilinin seçimden önce veya sonra suç işlediğinin ileri sürülmesi halinde, Anayasa’da belirtilen istisnalar bulunmadıkça Meclisin dokunulmazlığı kaldırması gerekir.

Yasama Dokunulmazlığının Amacı Nedir?

Yasama dokunulmazlığının temel amacı milletvekilinin şahsına ayrıcalık tanımak değil, yasama organının işleyişini korumaktır.

Milletvekillerinin siyasi görüşleri veya yasama faaliyetleri nedeniyle hukuka aykırı ceza soruşturmalarıyla görevlerinden uzaklaştırılmasının önlenmesi hedeflenmektedir.

Bu güvence, aynı zamanda seçmenlerin demokratik temsil hakkıyla ilişkilidir. Milletvekilinin görevini yerine getirememesi, kendisine oy veren kişilerin siyasi temsilini de etkileyebilir.

Yasama Dokunulmazlığının Hukuki Dayanağı

Yasama dokunulmazlığı Anayasa’nın 83. maddesinde, kaldırılmasına ilişkin başvuru yolları ise 85. maddesinde düzenlenmiştir.

TBMM İçtüzüğü’nün 131 ila 134. maddeleri, dokunulmazlığın kaldırılması amacıyla yürütülen parlamento işlemlerinin usulünü belirlemektedir.

Hukuki düzenlemeDüzenlenen konu
Anayasa m.83Yasama dokunulmazlığı ve sorumsuzluğu
Anayasa m.84Milletvekilliğinin düşmesi
Anayasa m.85Anayasa Mahkemesine başvuru
Anayasa m.96Toplantı ve karar yeter sayısı
TBMM İçtüzüğü m.131-134Dokunulmazlığın kaldırılma usulü

Bu hükümlerin güncel metnine Anayasa Mahkemesinin resmi mevzuat sayfasından ulaşılabilir.

Yasama Dokunulmazlığı ve Yasama Sorumsuzluğu Arasındaki Fark

Yasama dokunulmazlığı ile yasama sorumsuzluğu, Anayasa’nın aynı maddesinde düzenlenmelerine rağmen farklı hukuki korumalar sağlamaktadır.

Yasama sorumsuzluğu milletvekillerinin Meclis çalışmaları kapsamındaki düşünce açıklamalarını korurken yasama dokunulmazlığı belirli ceza muhakemesi işlemlerini geçici olarak engeller.

Yasama Sorumsuzluğu Nedir?

Yasama sorumsuzluğu, milletvekillerinin Meclis çalışmalarında kullandıkları oylar, söyledikleri sözler ve açıkladıkları düşünceler nedeniyle hukuki sorumluluk altına alınmalarını engelleyen anayasal güvencedir.

Kürsü dokunulmazlığı olarak da bilinen bu kurum, milletvekillerinin yasama faaliyetleri sırasında düşüncelerini serbestçe ifade edebilmelerini amaçlamaktadır.

Meclis çalışmalarındaki sözlerin Meclis dışında tekrarlanması da Anayasa’nın 83. maddesinin birinci fıkrasındaki koşullar çerçevesinde korunabilir.

Yasama Sorumsuzluğu Kaldırılabilir mi?

Yasama sorumsuzluğu, yasama dokunulmazlığından farklı olarak TBMM’nin olağan dokunulmazlığı kaldırma kararıyla ortadan kaldırılamaz.

Milletvekilliği sona erdikten sonra da kişinin koruma kapsamındaki yasama faaliyetleri nedeniyle sorumluluğu doğmaz.

Ancak Meclis dışında yapılan açıklamaların yasama sorumsuzluğu kapsamında olup olmadığı, açıklamanın içeriğine ve Meclis çalışmalarıyla bağlantısına göre değerlendirilmelidir.

Meclis İçtüzüğü kapsamında uygulanan disiplin hükümleri de ayrıca dikkate alınır.

ÖzellikYasama sorumsuzluğuYasama dokunulmazlığı
Koruma konusuMeclisteki oy, söz ve düşüncelerCeza muhakemesi işlemleri
SüresiMilletvekilliğinden sonra da devam ederKural olarak görev süresiyle sınırlıdır
KaldırılmasıOlağan usulle kaldırılamazTBMM kararıyla kaldırılabilir
Hukuki niteliğiMaddi hukuka ilişkin korumaGeçici muhakeme engeli
İstisnalarıAnayasal kapsamla sınırlıdırAnayasa m.83 kapsamında düzenlenir

Yasama sorumsuzluğu, milletvekilinin Meclis çalışmalarıyla ilgisi bulunmayan bütün kişisel davranışlarını kapsamaz.

Yasama Dokunulmazlığı Kimleri Kapsar?

Yasama dokunulmazlığı esas olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerine tanınmıştır. Bununla birlikte Anayasa, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların görevleriyle ilgili olmayan suçları bakımından da özel hükümler içermektedir.

Milletvekilleri Ne Zaman Dokunulmazlık Kazanır?

Milletvekili sıfatının kazanılmasıyla birlikte anayasal dokunulmazlık güvencesi gündeme gelir. Bu koruma, yalnızca milletvekilinin seçildikten sonra gerçekleştirdiği fiillere ilişkin değildir.

Milletvekili seçilmeden önce işlendiği ileri sürülen suçlar da kural olarak yasama dokunulmazlığı kapsamında değerlendirilebilir.

Ancak seçimden önce başlayan soruşturmalar bakımından Anayasa’nın 83. maddesinde belirtilen istisnaların bulunup bulunmadığı ayrıca araştırılmalıdır.

Bakanların Yasama Dokunulmazlığı Var mı?

Anayasa’nın 106. maddesi gereğince Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, görevleriyle ilgili olmayan suçlar bakımından yasama dokunulmazlığına ilişkin hükümlerden yararlanır.

Görevleriyle ilgili suçlar yönünden ise Meclis soruşturmasına ilişkin özel anayasal usuller uygulanmaktadır.

Bir milletvekilinin Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan olarak atanması halinde milletvekilliği sona erer. Buna rağmen görevle ilgili olmayan suçlar bakımından ilgili anayasal koruma devam edebilir.

Eski Milletvekillerinin Dokunulmazlığı Devam Eder mi?

Yasama dokunulmazlığı, milletvekilliği sıfatının sona ermesiyle birlikte kural olarak ortadan kalkar.

Buna karşılık yasama sorumsuzluğu kapsamında gerçekleştirilen ve anayasal korumadan yararlanan faaliyetler bakımından güvence devam eder.

Eski milletvekilleri hakkında diğer fiiller nedeniyle ceza soruşturması ve kovuşturması genel hükümler çerçevesinde yürütülebilir.

Yasama Dokunulmazlığının Kapsamı ve İstisnaları

Yasama dokunulmazlığı sınırsız bir hukuki koruma değildir. Anayasa’nın 83. maddesinde dokunulmazlığın hangi işlemleri engellediği ve hangi durumlarda uygulanmayacağı düzenlenmiştir.

Milletvekili Hakkında Soruşturma Yapılabilir mi?

Milletvekili hakkında suç duyurusunda bulunulması mümkündür. Cumhuriyet savcılığı, dokunulmazlık kapsamındaki yasakları ihlal etmemek şartıyla suç iddiasına ilişkin delilleri araştırabilir.

Ancak yasama dokunulmazlığı bulunan kişinin sorguya çekilmesi, tutuklanması ve yargılanması bakımından anayasal sınırlamalar uygulanır.

Dokunulmazlığın kaldırılması gereken durumlarda yetkili makamlar tarafından gerekli dosya hazırlanarak TBMM’ye gönderilmesi süreci başlatılabilir.

Ceza soruşturmasının yürütülmesi ve kamu davasına dönüşmesi hakkında MDM Hukuk ceza hukuku sayfasından bilgi edinilebilir.

Ağır Cezayı Gerektiren Suçüstü Hali

Anayasa’nın 83. maddesinde ağır cezayı gerektiren suçüstü hali, yasama dokunulmazlığının istisnalarından biri olarak düzenlenmiştir.

Bu istisnanın uygulanması için yalnızca ağır bir suç isnadının bulunması yeterli değildir. Suçüstü haline ilişkin koşulların da gerçekleşmesi gerekir.

İstisna kapsamında işlem yapılması halinde yetkili makam, durumu derhal ve doğrudan TBMM’ye bildirmek zorundadır.

Anayasa’nın 14. Maddesi Kapsamındaki Suçlar

Seçimden önce soruşturmasına başlanmış olmak şartıyla Anayasa’nın 14. maddesindeki durumlar, dokunulmazlığın diğer bir istisnası olarak belirtilmiştir.

Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, bu istisnanın kapsamının belirlenmesi konusunda önemli kararlar vermiştir.

Mahkeme, hangi suçların Anayasa’nın 14. maddesi kapsamında dokunulmazlık dışında tutulacağının yalnızca yargısal yorumlarla öngörülebilir biçimde belirlenemeyeceğini değerlendirmiştir.

Dolayısıyla bu istisnanın uygulanmasında kanunilik, belirlilik ve seçilme hakkına ilişkin anayasal güvencelerin dikkate alınması gerekir.

İşlem veya durumDokunulmazlık bakımından sonuç
Suç duyurusunda bulunulmasıMümkündür
Genel delil araştırmasıAnayasal sınırlar içinde mümkündür
TutuklamaKural olarak dokunulmazlığın kaldırılması gerekir
Ceza yargılamasıKural olarak dokunulmazlık engeli vardır
Ağır cezayı gerektiren suçüstüAnayasal istisna
Hukuk davasıGenel olarak dokunulmazlık engeli bulunmaz

Yasama dokunulmazlığının uygulanıp uygulanmayacağı, her olayda ilgili anayasal hükümlere göre belirlenmelidir.

Yasama Dokunulmazlığı Nasıl Kaldırılır?

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması, TBMM bünyesinde yürütülen özel bir süreç sonucunda gerçekleşir.

TBMM İçtüzüğü’nün 131, 132, 133 ve 134. maddeleri, milletvekili hakkındaki dokunulmazlık dosyasının incelenmesine ve Genel Kurulda karara bağlanmasına ilişkin usulleri düzenlemektedir.

Dokunulmazlık Fezlekesi Nedir?

Dokunulmazlık fezlekesi, milletvekili hakkındaki suç iddiasının ve dokunulmazlığın kaldırılması talebinin ilgili makamlara sunulmasında kullanılan dosyayı ifade eder.

Fezlekede soruşturmaya konu fiiller, mevcut deliller ve hukuki değerlendirmeler yer alabilir.

Fezlekenin hazırlanması veya TBMM’ye gönderilmesi, milletvekilinin suçlu olduğunun kesin olarak tespit edildiği anlamına gelmez. Aynı zamanda doğrudan dokunulmazlığın kaldırılmasını da sağlamaz.

Karma Komisyonun Görevi Nedir?

TBMM Başkanlığına ulaşan dokunulmazlığın kaldırılması talepleri, Anayasa ve Adalet komisyonlarının üyelerinden oluşan Karma Komisyona gönderilir.

Karma Komisyon, dosyanın incelenmesi amacıyla hazırlık komisyonu oluşturulmasını sağlar.

İçtüzük hükümleri uyarınca hazırlık komisyonu, kura yöntemiyle belirlenen beş üyeden oluşur. Dosyadaki belgeleri inceler ve gerektiğinde ilgili milletvekilini dinleyebilir. Ancak tanık dinleyemez.

Hazırlık komisyonu, çalışmalarına başlamasından itibaren en geç bir ay içinde raporunu hazırlar. Karma Komisyon da raporu bir ay içinde sonuçlandırır.

Karma Komisyon Hangi Kararları Verebilir?

Karma Komisyon, dokunulmazlığın kaldırılması veya kovuşturmanın ilgili kişinin milletvekilliği sıfatı sona erinceye kadar ertelenmesi yönünde değerlendirme yapabilir.

Kovuşturmanın ertelenmesi yönündeki rapor Genel Kurulda okunur. Bu rapora on gün içerisinde yazılı itiraz edilmezse karar kesinleşir.

Dokunulmazlığın kaldırılması yönündeki raporlar ile süresinde itiraz edilen erteleme raporları Genel Kurulda görüşülür.

TBMM Genel Kurulu Nasıl Karar Verir?

Milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılması konusunda karar verme yetkisi TBMM Genel Kuruluna aittir.

Komisyon raporu, ilgili milletvekilinin savunması ve dosyaya ilişkin değerlendirmeler Genel Kurulda görüşülür. Ardından oylama yapılır.

TBMM İçtüzüğü’nün 134. maddesi gereğince ilgili milletvekili, hazırlık komisyonunda, Karma Komisyonda ve Genel Kurulda kendisini savunabilir veya bir milletvekili aracılığıyla savunmasını gerçekleştirebilir.

Milletvekilinin kendi dokunulmazlığının kaldırılmasını istemesi tek başına yeterli değildir.

İşlem aşamasıYetkili makam
Dokunulmazlık dosyasının hazırlanmasıYetkili adli makamlar
Dosyanın komisyona gönderilmesiTBMM Başkanlığı
Dosyanın ön incelemesiHazırlık Komisyonu
Komisyon raporuKarma Komisyon
Dokunulmazlığın kaldırılmasıTBMM Genel Kurulu
İptal başvurusuAnayasa Mahkemesi

İlgili usullerin tamamına TBMM İçtüzüğü’nün resmi metninden ulaşılabilir.

Yasama Dokunulmazlığı Kaç Oy ile Kaldırılır?

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması bakımından Anayasa’da özel bir nitelikli çoğunluk öngörülmemiştir. Bu nedenle Anayasa’nın 96. maddesindeki genel toplantı ve karar yeter sayısı hükümleri uygulanır.

600 milletvekilinden oluşan TBMM’nin toplantı yeter sayısı en az 200 milletvekilidir.

Kararlar, toplantıya katılan milletvekillerinin salt çoğunluğuyla alınır. Ancak karar yeter sayısı hiçbir durumda 151’den az olamaz.

Toplantıya katılan milletvekiliGerekli asgari kabul oyu
200151
250151
300151
400201
500251
600301

Bu nedenle yasama dokunulmazlığının kaldırılması için her durumda 301 milletvekilinin kabul oyu gerektiğini söylemek doğru değildir. Gerekli oy sayısı toplantıya katılan üye sayısına göre değişmektedir.

Anayasa’nın 83. maddesi ayrıca siyasi parti gruplarının yasama dokunulmazlığıyla ilgili görüşme yapmasını ve karar almasını yasaklamaktadır.

Dokunulmazlığın Kaldırılması Kararına İtiraz

Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin TBMM kararları, anayasal denetim dışında değildir. Anayasa’nın 85. maddesi, ilgili karara karşı Anayasa Mahkemesine başvuru imkanı tanımaktadır.

Anayasa Mahkemesine Kimler Başvurabilir?

Dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili veya başka bir milletvekili, TBMM Genel Kurulunun kararının iptal edilmesini isteyebilir.

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 54. maddesinde Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlara ilişkin başvuru usulleri de düzenlenmiştir.

Başvuruda kararın Anayasa’ya, kanuna veya TBMM İçtüzüğü’ne aykırı olduğu ileri sürülebilir.

Dokunulmazlığın Kaldırılmasına İtiraz Süresi

Anayasa Mahkemesine başvuru süresi, TBMM Genel Kurulunun karar aldığı tarihten itibaren yedi gündür.

Bu süre, kararın ilgili kişiye sonradan tebliğ edilmesi esasına göre değil, Genel Kurul kararının alındığı tarih esas alınarak düzenlenmiştir.

Anayasa Mahkemesi, iptal istemini on beş gün içinde kesin olarak karara bağlar.

Anayasa Mahkemesi Neleri İnceler?

Anayasa Mahkemesi, dokunulmazlığın kaldırılması kararının hukuki koşullarını değerlendirir. Parlamento işleminin anayasal hükümlere ve İçtüzük kurallarına uygun olup olmadığı inceleme konusu olabilir.

Bu inceleme, milletvekilinin isnat edilen suçu işleyip işlemediğinin belirlenmesi amacıyla yürütülen bir ceza yargılaması değildir.

Başvuru konusuSüre
Genel Kurul kararına karşı iptal başvurusu7 gün
Sürenin başlangıcıGenel Kurul karar tarihi
Anayasa Mahkemesinin karar süresi15 gün
Mahkeme kararının niteliğiKesin

Başvuru usulüne ilişkin açıklamalara Anayasa Mahkemesi yasama dokunulmazlığı işleri sayfasından ulaşılabilir.

Dokunulmazlık Kaldırılırsa Ne Olur?

Milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılması, ilgili suç isnadı bakımından ceza muhakemesi engelinin ortadan kalkmasını sağlar.

Bu karar, milletvekilinin suçlu olduğunun kabul edilmesi veya milletvekilliğinin kendiliğinden sona ermesi anlamına gelmez.

Dokunulmazlığı Kaldırılan Milletvekili Tutuklanır mı?

Dokunulmazlığın kaldırılması, otomatik olarak tutuklama kararı verilmesini gerektirmez.

Tutuklama için Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 100. maddesinde düzenlenen koşulların ayrıca gerçekleşmesi gerekir.

Yetkili yargı makamları, suç şüphesinin niteliğini, mevcut delilleri, tutuklama nedenlerini ve ölçülülük ilkesini değerlendirerek karar verir.

Dokunulmazlık Kaldırılınca Milletvekilliği Düşer mi?

Hayır. Yasama dokunulmazlığının kaldırılması ile milletvekilliğinin düşmesi birbirinden farklı hukuki işlemlerdir.

Dokunulmazlığı kaldırılan milletvekili, üyeliğin sona ermesine ilişkin ayrı bir hukuki neden oluşmadıkça yasama faaliyetlerine devam edebilir.

Anayasa’nın 84. maddesinde istifa, kesin hüküm giyme, kısıtlanma, milletvekilliğiyle bağdaşmayan görevde ısrar ve devamsızlık gibi durumlar için farklı usuller düzenlenmiştir.

Milletvekilliğinin sona ermesine neden olabilecek bir mahkumiyet bulunması halinde kesinleşmiş kararın Genel Kurulun bilgisine sunulmasına ilişkin hükümler önem taşır.

Milletvekili Yeniden Seçilirse Dokunulmazlık Kazanır mı?

Anayasa’nın 83. maddesi, yeniden milletvekili seçilen kişinin dokunulmazlık kazanmasını düzenlemektedir.

Daha önce dokunulmazlığı kaldırılmış bir kişinin yeniden seçilmesi, kural olarak anayasal korumadan tekrar yararlanması sonucunu doğurur.

Önceki soruşturma ve kovuşturmaların devam etmesi için yeni yasama döneminde dokunulmazlığın yeniden kaldırılması gerekebilir.

Anayasal istisnalar ve özel geçiş hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Yasama Dokunulmazlığı ve Zamanaşımı

Yasama dokunulmazlığı kapsamındaki fiiller, milletvekilinin görevi sona erdiğinde kendiliğinden suç olmaktan çıkmaz.

Anayasa’nın 83. maddesinde üyelik süresince zamanaşımının işlemeyeceği düzenlenmiştir.

Milletvekilinin Ceza İnfazı Ertelenir mi?

Anayasa’nın 83. maddesi uyarınca milletvekili hakkında seçimden önce veya sonra verilmiş ceza hükmünün yerine getirilmesi, üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır.

Milletvekilliğinin düşmesine ilişkin anayasal hükümler ise saklıdır.

Bu nedenle dokunulmazlığın kaldırılması, ceza verilmesi, hükmün kesinleşmesi ve cezanın infaz edilmesi birbirinden farklı hukuki aşamalar olarak değerlendirilmelidir.

Savcılık Takipsizlik Kararı Verebilir mi?

Yasama dokunulmazlığının bulunması, Cumhuriyet savcısının ulaşılabilir delilleri değerlendirmesini her durumda engellemez.

Suçun işlendiğine ilişkin yeterli şüphe bulunmaması halinde, genel ceza muhakemesi hükümleri kapsamında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar gündeme gelebilir.

Bu kararın hukuki niteliği ve itiraz yolları kovuşturmaya yer olmadığına dair karar başlıklı içeriğimizde açıklanmaktadır.

Ancak yalnızca yasama dokunulmazlığı bulunması, isnat edilen fiilin suç oluşturmadığı anlamına gelmez.

Anayasa Mahkemesi Kararlarında Yasama Dokunulmazlığı

Anayasa Mahkemesi, yasama dokunulmazlığına ilişkin kararlarında milletvekillerinin siyasi faaliyette bulunma hakkı, kişi özgürlüğü ve demokratik temsil ilkeleri üzerinde durmaktadır.

Ömer Faruk Gergerlioğlu Kararı

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 1 Temmuz 2021 tarihli, 2019/10634 başvuru numaralı kararı, yasama dokunulmazlığının istisnalarının belirlenmesi bakımından önemlidir.

Mahkeme, Anayasa’nın 14. maddesinde belirtilen durumların kapsamının yargısal yorumlarla belirlenmesinin hukuki öngörülebilirlik açısından yeterli güvence oluşturmadığını değerlendirmiştir.

Kararda seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile ifade özgürlüğü bakımından ihlal tespit edilmiştir.

Şerafettin Can Atalay Kararı

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun 25 Ekim 2023 tarihli ve 2023/53898 başvuru numaralı kararında, ceza yargılaması devam ederken milletvekili seçilen kişinin hukuki durumu incelenmiştir.

Başvurucunun milletvekili seçildikten sonra yaptığı tahliye ve yargılamanın durdurulması talepleri değerlendirilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

Kararda yasama dokunulmazlığının yalnızca milletvekilinin kişisel menfaatlerini korumadığı, demokratik temsilin sürdürülebilmesi bakımından da önem taşıdığı vurgulanmıştır.

Anayasa Mahkemesinin ilgili karar açıklaması incelenerek kararın hukuki gerekçeleri hakkında ayrıntılı bilgi edinilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yasama Dokunulmazlığı Ne Demektir?

Yasama dokunulmazlığı, milletvekillerinin yasama faaliyetlerini bağımsız biçimde yürütebilmesi amacıyla tanınan anayasal güvencedir. Belirli istisnalar dışında milletvekillerinin TBMM kararı olmaksızın tutulmasını, sorguya çekilmesini, tutuklanmasını ve yargılanmasını engeller.

Yasama Dokunulmazlığı Kim Tarafından Kaldırılır?

Milletvekillerinin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına TBMM Genel Kurulu karar verir. Cumhuriyet savcılığı veya ceza mahkemesi, olağan usulde tek başına milletvekilinin dokunulmazlığını kaldıramaz.

Yasama Dokunulmazlığı Kaç Oy ile Kaldırılır?

Anayasa’nın 96. maddesindeki genel karar yeter sayısı uygulanır. Toplantıya katılan milletvekillerinin salt çoğunluğunun kabul oyu gerekir. Bununla birlikte karar yeter sayısı 151’den az olamaz.

Milletvekili Kendi Dokunulmazlığını Kaldırabilir mi?

Milletvekili, dokunulmazlığının kaldırılmasını talep edebilir. Ancak kendi talebinin bulunması dokunulmazlığı sona erdirmez. TBMM İçtüzüğü’nde belirtilen işlemlerin tamamlanması ve gerekli kararın alınması gerekir.

Yasama Dokunulmazlığı Hangi Suçları Kapsamaz?

Anayasa’nın 83. maddesinde ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ile seçimden önce soruşturmasına başlanmış olmak şartıyla Anayasa’nın 14. maddesindeki durumlar istisna olarak düzenlenmiştir. İstisnaların uygulanmasında Anayasa Mahkemesi içtihatları da dikkate alınmalıdır.

Milletvekili Hakkında Suç Duyurusunda Bulunulur mu?

Evet. Milletvekili hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusu yapılabilir. Ancak ceza muhakemesi işlemlerinin yürütülmesinde yasama dokunulmazlığının kapsamı ve ilgili anayasal sınırlamalar gözetilmelidir.

Yasama Dokunulmazlığı Ömür Boyu Sürer mi?

Hayır. Yasama dokunulmazlığı kural olarak milletvekilliğinin sona ermesiyle ortadan kalkar. Yasama sorumsuzluğu ise anayasal koruma kapsamındaki Meclis faaliyetleri bakımından milletvekilliği sona erdikten sonra da devam eder.

Dokunulmazlığı Kaldırılan Milletvekili Görevine Devam Eder mi?

Dokunulmazlığın kaldırılması tek başına milletvekilliğini sona erdirmez. Anayasa’nın 84. maddesinde belirtilen üyeliğin düşmesi nedenlerinden biri gerçekleşmedikçe milletvekilliği sıfatı devam edebilir.

Yasama Dokunulmazlığı Hukuk Davalarını Engeller mi?

Yasama dokunulmazlığı esas olarak ceza muhakemesi işlemlerine ilişkin bir güvencedir. Bu nedenle milletvekilleri hakkında borç veya sözleşme uyuşmazlığı gibi konularda hukuk davası açılabilir. Yasama sorumsuzluğu kapsamındaki faaliyetler ise ayrıca değerlendirilmelidir.

Dokunulmazlık Kaldırılmasına Karşı Nereye Başvurulur?

İlgili milletvekili veya başka bir milletvekili, TBMM Genel Kurulunun dokunulmazlığın kaldırılmasına ilişkin kararına karşı yedi gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa Mahkemesi iptal talebini on beş gün içinde kesin olarak karara bağlar.

Yasama Dokunulmazlığı Zamanaşımını Etkiler mi?

Evet. Anayasa’nın 83. maddesi uyarınca üyelik süresince zamanaşımı işlemez. Bu nedenle milletvekilliğinin devam etmesi, ilgili suç bakımından zamanaşımı süresinin hesaplanmasını etkileyebilir.

Yasama Dokunulmazlığı ve Diplomatik Dokunulmazlık Aynı mı?

Hayır. Yasama dokunulmazlığı milletvekillerinin anayasal statüsünden kaynaklanırken diplomatik dokunulmazlık uluslararası sözleşmeler ve diplomatik ilişkiler kapsamında uygulanır. Koruma amaçları, kapsamları ve sona erme koşulları farklıdır.

Yasama Dokunulmazlığının Hukuki Önemi

Yasama dokunulmazlığı, demokratik hukuk devletinde yasama organının bağımsızlığının korunmasına hizmet eden temel anayasal kurumlardan biridir.

Milletvekillerinin ceza sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmayan bu düzenleme, yasama faaliyetleri ile yargısal işlemler arasında hukuki denge kurulmasını amaçlamaktadır.

Dokunulmazlığın kaldırılması sürecinde savunma hakkının korunması, anayasal istisnaların doğru yorumlanması ve TBMM İçtüzüğü’nde belirtilen işlemlerin uygulanması önemlidir.

Anayasa hukuku, ceza soruşturması ve yasama dokunulmazlığına ilişkin uyuşmazlıklar hakkında MDM Hukuk iletişim sayfası üzerinden hukuki değerlendirme talep edilebilir.

Kaynaklar

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Anayasal güvencelerin uygulanması ve ceza muhakemesi işlemlerinin yürütülmesi, somut olayın hukuki özelliklerine göre farklılık gösterebilir.

Hemen Ara
WhatsApp