Yabancı Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tanınması

yabanci-bosanma-kararlarinin-turkiyede-taninmasi

Eşler arasında son bulan evliliğin farklı bir ülkede geçerlilik kazanması için tanınması gerekmektedir. Ülkemiz uygulamasındaki şartları ve yabancı makam ve mahkemeler tarafından verilmiş boşanma kararlarının ülkemizde tanınarak hüküm ve sonuç doğurması aşağıda anlatılmıştır.

Yabancı mahkeme tarafından boşanmalarına karar verilen eşlerin Türkiye’de tekrar evlenebilmeleri ya da Türk Nüfus Kütüğüne medeni halin tescili bu şartların gerçekleşmesi sonucu kararın Türkiye’de tanınması yoluyla mümkündür.

Tanımada Aranmayacak Koşul: “KARŞILIKLILIK”

Karşılıklılık koşulu tanınmada aranmaz. Karşılıklılık koşulu bir ülkede tanınmasına karar verilen yabancı ülke kararlarının o yabancı ülke tarafından da aynı koşullarla tanınmasıdır.

Koşullar:

A) 5718 Sayılı MÖHUK’un 50. Maddesinde Yer Alan Ön Koşullar

 1- Yabancı Mahkemeden Verilmiş Hukuk Davasına İlişkin Bir İlâmın Olması

  • İlâm Niteliğinde Belge: Yabancı mahkemece verilmiş nihai ve kesin kararı ifade eder.
  • Yabancı İlâm: İlam ülke mahkemelerinde verilmiş ise tanınmasına zaten gerek yoktur.
  • Mahkemeden Verilmiş İlâm: Yargıtay yabancı ülke mahkemeleri dışında başka organlarca verilmiş kararların tanınmaması gerektiği görüşündedir.
  • Hukuk Davasına İlişkin İlâm: İlamın hukuk davasına ilişkin olması tanımayı yapan mahkemece resen gözetilir. Burada önemli olan kamu hukukuna ilişkin kararın sadece verildiği ülkede geçerli olacağı ve başka ülke tarafından tanınmasının mümkün olmayacağıdır. Mahkeme de olsa verilen karar hukuk davası konusu alanına giriyorsa tanınması mümkündür.(örn:ceza mahkemesince verilmiş haksız fiil tazminatı kararı)

2- Yabancı Mahkemeden Verilmiş İlâmın Kesinleşmiş Olması: Yabancı mahkeme tarafından verilmiş ilamın kesinleştiğini gösteren onanmış örneği ve tercümesinin tanıma için sunulması gerekir.

B) 5718 Sayılı MÖHUK’un 54. Maddesinde Yer Alan Asıl Koşullar

 1- Yetki:

Tanımanın yapılacağı mahkeme hem milletlerarası yetki hem iç yetki kurallarını taşıyacak şekilde belirlenir.

  • Yabancı Mahkeme Kararlarının Etkileri Bakımından Milletlerarası Yetki Kurallarının İncelenmesi: Milletlerarası yetki kuralı dorudan-dolaylı olarak ikili bir ayrıma tabi tutulmuş olup doğrudan yetki yabancı unsurlu davanın ilk defa Türkiye’de açılmış olması durumunda ele alınır. Dolaylı yetki ise tanınması istenen kararı veren yabancı mahkemenin yetkisinin incelenmesidir.
  • Türk Hukukunda Yer Alan Yetki Kurallarının Boşanma Davaları Bakımından İncelenmesi
  • Boşanma Davalarında Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi

5718 Sayılı MÖHUK’un 40. Maddesine Göre boşanma davalarında TMK 168 ve HMK madde 9 uygulama alanı bulacaktır. Yerleşim yeri Türkiye’de bulunmayanlar için ise MÖHUK 41 uygulanacaktır. Ayrıca Yargıtay bu yetki kuralını kamu düzenine ilişkin saymamaktadır. Dolayısıyla ilk itirazda öne sürülmemişse yetkisiz bir mahkemede açılmış bir davaya da bakmaya devam edilir.

5718 Sayılı MÖHUK’un 41. Maddesine Göre yapılan düzenleme tamamlayıcı niteliktedir.  Her halükarda Türk Vatandaşının Türkiye’de sakin olduğu yer, o yoksa Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesi, Türkiye’ye hiç yerleşmemiş ise Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri yetkili olacaktır. Ayrıca yabancı ülkede açılmış bir bulunuyorken Türkiye’de MÖHUK 41 e göre bir dava açılmış olursa Türkiye’deki davada davalı olan eş milletlerarası yetki itirazında bulunabilir. Bu itiraz esasa girilmeden yapılmalıdır. Yargıtay, ilgili Türk vatandaşının yabancı mahkemeden boşanma kararı almış olmasına rağmen ilâmın tanınması ve tenfizi yerine Türkiye’de yeniden boşanma davası açabileceğini kabul etmektedir.(2. Hukuk Dairesi 14.01.1986 T. ve E.1985/11103-K.1986/97)

5718 Sayılı MÖHUK’un 54/1-(b) Maddesinde Yer Alan Düzenleme gereği tanımanın şartlarından birisi Türkiye’nin münhasır yetkisine giren bir konuda karar verilmemiş olmasıdır. Kişiler Yetki Sözleşmesi yapmış olsalar bile bu durum değişmeyecektir. Aynı şekilde yabancı mahkemenin aşırı yetki ile kendini yetkili görerek davayı görmüş olması da tanımaya engel olacaktır.

Boşanma Davalarında Türk Mahkemelerinin Münhasır Yetkisinin Bulunmamasına ilişkin: 5718 sayılı MÖHUK’un 41. maddesi ile de bu prensip benimsenmiş; Türk mahkemelerinin kişi hâllerine ilişkin davalar bakımından münhasır yetkisinin bulunmadığı açıkça düzenlenmiştir.

2- Kamu Düzenine Uygunluk

Yabancı Mahkeme Kararlarının Etkileri Bakımından Kamu Düzeni

Yabancı mahkemece verilen kararın tanınabilmesi için Türk kamu düzeni, genel ahlakına uygun olması gerekir. Kamu düzenine uygunluk incelenirken özellikle tanıma kararının verileceği anki kamu düzenine bakılır.

İç hukukta kamu düzeni anlayışı ile milletlerarası kamu düzeninin birebir aynı olduğu düşünülemez. Dolayısıyla yabancı mahkemelerin verdiği Türk kanunlarının emredici hükümlerine aykırı düşen kararlar tanınabilir.

Kamu düzenine aykırı karar sonrasında ise ya karar kamu düzenine aykırı olduğu için uygulanmayacak ya da uygulanmamakla birlikte yerine Türk Hukuk kuralı uygulanacaktır.

Tanıma davası sonucu ise sadece uygulanamayacağına karar verilebilecek ve tanıma davası reddedilecektir.

5718 Sayılı MÖHUK’un 54/1-(c) Maddesinde Yer Alan Düzenleme ile ise yukarıdaki durumun dışında açıkça Türk Kamu düzenine aykırı olmaması durumunda verilebileceğine hükmedilmiştir. Ayrıca tanınması istenen karar Türk Kamu düzenine aykırı olsa da icrası durumunda aykırılık oluşmayacaksa tanıma kararı verilebilir. Ancak tam tersi Türk Kamu düzenine uygun olsa da icrası durumuna aykırılık doğacaksa bu sefer tanıma reddedilecektir.

Kararlarının Tanınmasında Kamu Düzeni Engeli Sayılabilecek Hâller

  • Yabancı Boşanma Kararı Verilirken Davalı Eşin Savunma Hakkının Ağır Bir Şekilde İhlâl Edilmiş Olması
  • Yabancı Boşanma Kararının Esasına Uygulanan Hukukun Türk Kamu Düzenine Aykırı Olması
  • Tanınması İstenen Yabancı Boşanma Kararına Aykırı Daha Önce Verilip Kesinleşen Bir Türk Mahkemesi Kararının Mevcut Olması
  • Yabancı Boşanma Kararlarının Tanınmasında Kamu Düzeni Engeli. Sayılabilecek Diğer Hâller

Tanıma Usûlü:

I-Tenfizden Ayrı Olarak Tanıma:

Kararın tanınmasını istemekteki amaca göre tanıma davası farklılık arzedebilir. Bir yabancı mahkeme kararının kesin hüküm veya kesin delil etkisini kullanmak için tanıma davası açılabileceği gibi idari bir işleme konu olması için de tanıma davası açılabilir.

Yabancı Boşanma Kararının Görülmekte Olan Dava Sırasında Tanınması: Türk Mahkemelerinde görülmekte olan dava sırasında tanınması istenen kararın kesin delil olarak kullanılmak istemesi durumudur.

1- Kesin Hüküm İtirazı İçin Tanıma İsteminde Bulunulması, Türkiye’de bir boşanma davası açıldığında yabancı eş başka ülkede verilmiş boşanma kararının tanınmasını isteyerek bu davada kesin delil olmasını sağlayabilir.

2- Kesin Delil İçin Tanıma İsteminde Bulunulması

Yabancı mahkemeden verilen boşanma kararı evliliğin iptali, soybağı ve miras davaları gibi uyuşmazlıklarda ileri sürüldüğü takdirde kesin hükmün olumlu etkisini gösterir; yani kesin delil teşkil eder. Yabancı Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tanınması

II- Tenfizle Birlikte Tanıma:

 Yabancı boşanma kararlarının tenfizle birlikte tanınması boşanma kararının bir eda emri taşıması hâlinde söz konusu olmaktadır. Yabancı boşanma kararına bağlı olarak verilmiş nafaka, , velayet gibi hususların Türkiye’de icra edilmesi için verilmesi gerekir. Ancak tenfiz kararı verilmesi için öncelikle yabancı boşanma kararının kesin hüküm etkisinin kabul edilmesi gerekir. Çünkü tenfiz tanımayı da kapsar. Şu hâlde yabancı boşanma kararının tenfizinde tenfiz usûlüne ilişkin hükümler uygulanarak verilmiş bir tanıma kararı da bulunacaktır. Yabancı Boşanma Kararlarının Türkiye’de Tanınması

TANIMANIN SONUÇLARI

  • Tanınan Boşanma İlâmı Kesin Hüküm Etkisini Türkiye’de Gösterecektir.
  • Tanınmayan Boşanma İlâmı Delil Olarak Kullanılabilir.