Tereke ve Mirasın Tespiti Davası (2026)

Tereke ve mirasın tespiti davası, mirasbırakanın ölümü ile birlikte geride kalan malvarlığının (terekenin) kapsamının ve mirasçıların kimliğinin mahkeme aracılığıyla belirlenmesini amaçlayan başvuruları ifade eder. Terekenin nelerden oluştuğu ve kimlerin mirasçı olduğu bilinmeden paylaşım, tapu tescili veya banka işlemleri sağlıklı biçimde yürütülemez. Konu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) miras hukukuna ilişkin hükümlerinde düzenlenmiştir. Bu yazıda tereke kavramı, tespit yolları, yetkili mahkeme, sürelerin işleyişi ve uygulamadaki adımlar 2026 itibarıyla açıklanmaktadır.

Uygulamada “mirasın tespiti davası” denildiğinde farklı hukuki başvurular kastedilebilir: mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alınması, terekenin resmî defterinin tutulması, mirasçılık sıfatının tespiti veya miras sebebiyle istihkak davası. Bunların her birinin şartı, mahkemesi ve süresi farklıdır. Miras hukukuna ilişkin genel bilgi için miras hukuku sayfamıza bakılabilir.

Tereke Nedir ve Neleri Kapsar?

Tereke, mirasbırakanın ölüm anında sahip olduğu tüm hak ve borçlardan oluşan malvarlığı bütünüdür. TMK m. 599 uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile birlikte mirası kendiliğinden ve bir bütün olarak kazanır. Terekeye giren kalemler yalnızca aktiflerle sınırlı değildir; mirasbırakanın borçları da terekenin parçasıdır.

Terekeye giren mallar ile mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağışlar ve mal kaçırmaya yönelik işlemler ayrı hukuki incelemeye tabidir. Sağlararası kazandırmaların saklı payı ihlal edip etmediği, tenkis davasında ele alınır. Tapu işlemleri bakımından tapuda miras paylaşımı yazısı, mirasın reddi bakımından reddi miras yazısı incelenebilir.

Mirasın Tespiti Ne Anlama Gelir?

Mirasın tespiti, terekenin kimlere ve hangi oranlarda intikal ettiğinin belirlenmesidir. Bu belirleme; yasal mirasçıların, vasiyet veya miras sözleşmesiyle atanmış mirasçıların ve saklı pay sahiplerinin payları bakımından yapılır. Tespit için yasal mirasçılar TMK m. 495 ve devamındaki zümre sistemine göre belirlenir. Altsoy birinci zümre, ana-baba ve onların altsoyu ikinci zümre, büyükana-büyükbaba ve onların altsoyu üçüncü zümredir. Sağ kalan eş, hangi zümre ile birlikte mirasçı olduğuna göre farklı oranlarda pay alır.

Mirasçılık sıfatı, kural olarak mirasçılık belgesiyle ispatlanır. Mirasçılık belgesi, mirasçıların kimliğini ve paylarını gösterir, ancak terekenin kapsamı hakkında kesin bilgi vermez. Terekenin kapsamı için ayrıca belge toplanır, gerekirse mahkemeden bilgi ve belge istenir. Mirasçılık belgesi hakkında ayrıntı için mirasçılık belgesi (veraset ilamı) yazımıza bakılabilir.

Tereke ve Mirasın Tespiti İçin Başvurulabilecek Yollar

Tabloda görev dağılımı genel kural niteliğindedir; dava türü ve talep sonucuna göre görevli mahkeme değişebilir. Görev ve yetki uyuşmazlıklarında dava dilekçesinin yanlış mahkemeye verilmesi süre kaybına yol açabileceğinden, başvuru öncesi mahkeme belirlenmelidir.

Terekenin resmî defterinin tutulması

Mirasçılar, alacaklılar veya ilgililer, terekenin korunması amacıyla sulh hukuk mahkemesinden tereke defterinin tutulmasını isteyebilir. Mahkeme, terekedeki malların, alacakların ve borçların dökümünü çıkarır. Bu yol, mirasçılar arasında güven sorunu bulunan veya mirasçıların bir kısmının belli olmadığı durumlarda kullanılır. Defter tutulurken mirasçıların iştirakı sağlanır ve tereke malları tutanakla kayda geçirilir.

Miras sebebiyle istihkak davası

Mirasçılık sıfatını kabul etmeyen veya mirasçı olduğunu iddia eden kişiler arasındaki uyuşmazlıkta, gerçek mirasçı, terekeyi elinde tutan kişiye karşı istihkak davası açabilir. TMK m. 637 kapsamındaki bu dava, hem mirasçılık sıfatının tespitini hem de terekenin geri verilmesini amaçlar. Dava, mirasçılık sıfatının öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Kötüniyetli zilyetlere karşı süre daha uzun olabilir. Bu nedenle dava süresinin dosya bazında incelenmesi gerekir.

Mirasçılık belgesinin iptali

Mirasçılık belgesi, gerçeğe aykırı olarak alınmışsa veya sonradan yeni bir mirasçı ortaya çıkmışsa, iptali istenebilir. Belge iptal edilmeden, belgeye dayanarak yapılan tapu ve banka işlemlerinin geri alınması güçleşir. İptal davasında, mirasçılık sıfatını dayanak yapan belgeler ve nüfus kayıtları incelenir.

Yetkili ve Görevli Mahkeme

TMK m. 575 uyarınca miras, mirasbırakanın ölümü ile açılır ve mirasın açılma yeri, mirasbırakanın son yerleşim yeridir. Miras hukukundan doğan davalarda kural olarak mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Bu sebeple Ankara’da yerleşik biri vefat ettiğinde, dava kural olarak Ankara mahkemelerinde açılır. Taşınmazın aynına ilişkin taleplerde ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi de yetkili olabilir. Sulh hukuk mahkemesi ile asliye hukuk mahkemesi arasındaki görev ayrımı, yukarıdaki tabloda gösterilmiştir.

Dava Açılırken ve Başvuruda Sunulacak Belgeler

• Ölüm belgesi ve mirasbırakanın nüfus kayıt örneği;
• Mirasçıların nüfus kayıtları ve vukuatlı nüfus kayıt tablosu;
• Mirasçılık belgesi (varsa);
• Vasiyetname veya miras sözleşmesi (varsa);
• Tapu kayıtları, banka hesap bilgileri, araç kayıtları;
• Mirasbırakanın borçlarına ilişkin belgeler;
• Vekaletname (vekil aracılığıyla yapılacak başvurularda).

Belgeler, mahkemenin ilgili kurumlardan bilgi istemesi (müzekkere) yoluyla da toplanır. Tapu ve Kadastro, Emniyet Genel Müdürlüğü, bankalar, SGK ve vergi daireleri terekeye ilişkin bilgi veren başlıca kurumlardır. Bu bilgiler, terekenin kapsamının belirlenmesinde belirleyici olur.

Mirasın Reddi ve Tereke Borçları

Mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından sorumlu olmamak için mirası reddedebilir. TMK m. 606 uyarınca ret süresi, mirasçının mirasçı olduğunu öğrenmesinden itibaren üç aydır. Ret hakkı süresi içinde kullanılmazsa miras kabul edilmiş sayılır ve mirasçı, terekenin borçlarından şahsi malvarlığıyla da sorumlu hâle gelir. Terekenin borca batık olduğu açıkça belliyse hükmen ret (TMK m. 605) mümkündür. Bu nedenle terekenin kapsamı belirlenmeden önce, tereke borçlarının incelenmesi ve ret süresinin takip edilmesi gerekir. Ayrıntı için mirasın reddi davası yazımıza bakılabilir.

Tereke Tespiti Sonrasında Paylaşım ve Ortaklığın Giderilmesi

Tereke belirlendikten sonra mirasçılar, TMK m. 640 uyarınca mirası paylaşana kadar elbirliği (iştirak hâlinde) mülkiyetle malik olur. Bu dönemde terekedeki malın satışı, kiraya verilmesi veya devri gibi önemli işlemler kural olarak tüm mirasçıların birlikte hareket etmesini gerektirir. Paylaşma, mirasçıların anlaşması ile sözleşme yoluyla yapılabileceği gibi, anlaşma sağlanamazsa paylaşma davası açılarak da gerçekleştirilebilir. TMK m. 642 her mirasçıya, her zaman paylaşma isteme hakkı tanır.

Mirasçılardan biri paylaşmayı kabul etmiyorsa dava açılır ve mahkeme, terekenin niteliğine göre aynen taksim veya satış yoluyla paylaşma kararı verir. Miras ortaklığı içinde açılacak davalarda mirasçıların birlikte hareket etmesi zorunlu olabilir. Bu konuda mirastan yoksunluk ve mirasçılık sıfatını etkileyen durumlara ilişkin yazımızdan da yararlanılabilir.

Veraset ve İntikal Vergisi Yükümlülüğü

Miras yoluyla intikal eden mal varlığı, Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu kapsamında vergiye tabidir. Ölüm hâlinde mirasçılar, ölüm tarihinden itibaren belirli bir süre içinde beyanname vermekle yükümlüdür; bu süre Türkiye’de ölüm hâlinde dört ay, yurt dışında ölüm hâlinde sekiz aydır. Vergi, mirasçıların paylarına göre ve kanunda belirlenen istisna tutarı düşülerek hesaplanır. İstisna tutarları ve tarife dilimleri her yıl güncellenir; 2026 yılı için güncel tutarlar Gelir İdaresi Başkanlığı internet sitesinden takip edilmelidir.

Terekenin tespiti, beyannamede gösterilecek malvarlığının belirlenmesi bakımından da önem taşır. Beyanname verilmemesi veya eksik verilmesi vergi ziyaı cezasına yol açabilir. Terekenin borçları da beyannamede indirim kalemi olarak dikkate alınabilir; bu nedenle borçlara ilişkin belgeler saklanmalıdır.

Tereke Tespitinde Delil ve İspat

Terekenin kapsamına ilişkin iddialar belgeye ve resmî kayıtlara dayandırılmalıdır. Taşınmazlar tapu kaydı, araçlar trafik tescili, banka mevduatları banka kayıtları ile ispatlanır. Elden verilen para veya kayıtlı olmayan eşya gibi konularda tanık, keşif ve bilirkişi incelemesi devreye girer. Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerin gerçek satış mı bağış mı olduğu, muvazaa iddiasıyla ayrıca incelenebilir. Muris muvazaası ve tenkis davaları farklı hukuki dayanaklara ve sürelere sahiptir; bu dava türlerinin zamanaşımı ve hak düşürücü süreleri dikkatle takip edilmelidir.

Süreler kanunun aradığı şartlar altında işler ve dava türüne göre değişir. Tablo, genel bilgi amacıyla hazırlanmıştır; somut dosyada başlangıç tarihi ve zamanaşımı ayrıca değerlendirilmelidir.

Yargılama Süreci ve Mahkemenin Yaptığı İncelemeler

Dava dilekçesi mahkemeye sunulduktan sonra mahkeme, ilk incelemede görev, yetki ve dava şartlarını değerlendirir. Ardından karşı tarafa tebligat yapılır ve cevap süresi işler. Mahkeme, dosyaya bilgi ve belge getirtmek için ilgili kurumlara yazı yazar. Tapu müdürlükleri, bankalar, ticaret sicili ve SGK gibi kurumlardan gelen cevaplar, terekenin kapsamını ortaya koyar. Tarafların gösterdiği tanıklar dinlenir; gerekli görülürse bilirkişi incelemesi yaptırılır.

Mahkeme yargılama sonunda mirasçılık sıfatını, tereke kalemlerini ve varsa saklı pay ihlalini karara bağlar. Kararın kesinleşmesinden sonra tapu ve banka işlemleri karara göre yürütülür. Yargılama süresi, dosyanın karmaşıklığına, mirasçı sayısına ve delillerin toplanma hızına göre değişir; sürenin uzunluğu konusunda kesin bir öngörü yapılamaz.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar

• Mirasçıların bir kısmının yurt dışında olması ve tebligat sorunları;
• Mirasbırakanın kayıtlı olmayan varlıklarının bulunması;
• Tereke içinde yer alan işletme veya şirket paylarının değerinin tespiti;
• Mirasbırakanın yaşarken yaptığı devirlerin muvazaalı olduğu iddiası;
• Mirasçılık belgesinde yer almayan mirasçının sonradan ortaya çıkması;
• Mirasın reddi süresinin geçirilmesi ve tereke borçlarının sonradan öğrenilmesi;
• Mirasçılar arasında paylaşım konusunda anlaşma sağlanamaması.

Bu sorunlar çoğunlukla belge eksikliği ve süre takibindeki hatalardan kaynaklanır. Terekenin tespiti aşamasında mirasçıların birlikte hareket etmesi, gereksiz uyuşmazlığı ve yargılama giderini azaltır. Miras hukukuna ilişkin sık karşılaşılan durumlar için veraset ilamı ve mirasçılık belgesi yazısı ile miras hukuku sayfası birlikte incelenebilir. Somut olayda değerlendirme belgeler incelenerek yapılmalıdır.

Yurt Dışındaki Mirasçılar ve Yabancılık Unsuru

Mirasbırakan veya mirasçıların yabancı devlet vatandaşı olması ya da terekenin yurt dışında bulunması hâlinde, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun devreye girer. Kanuna göre miras, kural olarak mirasbırakanın millî hukukuna tabidir; Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından Türk hukuku uygulanır. Yabancı ülkede düzenlenen mirasçılık belgeleri Türkiye’de doğrudan geçerli olmayabilir ve tanıma veya onay işlemi gerektirebilir. Bu tür belgelerin apostil şerhi taşıması, resmî çevirisinin yaptırılması ve ilgili mahkemece tanınması gerekebilir. 5718 sayılı Kanun bu hususta temel düzenlemedir.

Vasiyetname ve Saklı Payın Tereke Tespitine Etkisi

Mirasbırakan vasiyetname veya miras sözleşmesi düzenlemişse, terekenin dağılımı yasal paylardan farklı olabilir. Vasiyetname, ölümden sonra sulh hukuk mahkemesi tarafından açılır ve ilgililere bildirilir. Vasiyetnamenin şekil şartlarına uygun düzenlenip düzenlenmediği, mirasbırakanın ehliyeti ve iradesinin sakat olup olmadığı iptal davasında incelenir. Vasiyetnameyle saklı pay sahiplerinin payı zedelenmişse, saklı pay sahipleri tenkis davası açarak kazandırmaların indirilmesini isteyebilir.

Saklı pay, kanunun mirasbırakanın tasarruf özgürlüğüne getirdiği sınırdır. Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş saklı pay sahibidir; oranlar TMK m. 505 ve devamındaki hükümlere göre belirlenir. Tereke tespit edilirken saklı payın hesabında, mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağışlar ve karşılıksız kazandırmalar da dikkate alınır. Bu sebeple tereke defteri yalnızca ölüm tarihindeki malvarlığını değil, önceki tarihli devirlerin de incelenmesini gerektirebilir.

Tereke Tespit Sürecinde Mirasçıların Hakları ve Yükümlülükleri

Mirasçılar, terekenin durumu hakkında bilgi isteme, terekenin korunmasını talep etme ve paylaşma isteme haklarına sahiptir. Öte yandan mirasçıların, terekedeki malın değerini azaltacak davranışlardan kaçınma ve tereke borçlarının ödenmesine katlanma yükümlülüğü vardır. Mirasçılardan biri terekeye ait malı tek başına elinde tutuyor veya kullanıyorsa, diğer mirasçılar bu kullanımdan doğan tazminat veya ecrimisil taleplerini ayrıca ileri sürebilir.

Terekeye ait bir taşınmaz üzerinde kira geliri elde ediliyorsa, gelirin mirasçılar arasında paylaştırılması ve giderlerin karşılanması da tespit sürecinde tartışma konusu olur. Bu nedenle tereke tespiti, yalnızca ölüm anındaki malvarlığını değil, ölümden sonra terekeden elde edilen faydaları da kapsayabilir. Mirasçılık statüsünün kaybını doğuran mirastan yoksunluk ve mirastan çıkarma gibi hâller ise ayrı bir inceleme gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Tereke nedir?

Tereke, mirasbırakanın ölüm anında sahip olduğu tüm hak ve borçlardan oluşan malvarlığıdır. Taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, alacaklar ve borçlar terekeye dahildir.

Mirasın tespiti davası nedir?

Mirasçıların kimliğinin ve terekenin kapsamının mahkeme aracılığıyla belirlenmesine yönelik başvuruların genel adıdır. Somut olayda mirasçılık belgesi, istihkak davası veya tereke defteri gibi farklı yollar kullanılır.

Mirasçılık belgesi ile mirasın tespiti aynı şey midir?

Hayır. Mirasçılık belgesi mirasçıları ve paylarını gösterir; terekenin kapsamını göstermez. Terekenin kapsamı için ayrıca belge ve kayıt toplanır.

Tereke tespiti için hangi mahkemeye başvurulur?

Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Görevli mahkeme, talebin türüne göre sulh hukuk veya asliye hukuk mahkemesidir.

Miras sebebiyle istihkak davası ne zaman açılır?

Mirasçılık sıfatının öğrenilmesinden itibaren bir yıl, her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılır. Süre, dava türüne göre değişebilir.

Mirası reddetme süresi ne kadardır?

TMK m. 606 uyarınca mirasçı olduğunu öğrenmesinden itibaren üç aydır. Süre geçirilirse miras kabul edilmiş sayılır.

Terekenin resmî defteri nasıl tutulur?

Sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Mahkeme, tereke malları, alacakları ve borçlarını tutanakla kayıt altına alır.

Mirasçılık belgesi iptal edilebilir mi?

Belge gerçeğe aykırı alınmışsa veya sonradan yeni mirasçı ortaya çıkmışsa, iptal davası açılabilir. İptal edilmeden belgeye dayalı işlemler geri alınamaz.

Yurt dışındaki mallar terekeye girer mi?

Evet, terekeye dahildir. Ancak yabancı ülkedeki mallara ilişkin işlemler o ülkenin hukukuna ve yetkili mercilerine tabi olabilir.

Tereke tespitinde borçlar da gösterilir mi?

Evet. Mirasçılar terekenin aktifleri ile birlikte borçlarından da sorumludur. Bu nedenle borçlar, ret kararı verilmeden önce incelenmelidir.

Veraset ve intikal vergisi beyannamesi ne zaman verilir?

Türkiye’de ölüm hâlinde dört ay, yurt dışında ölüm hâlinde sekiz ay içinde verilir. Güncel istisna tutarı için Gelir İdaresi Başkanlığı duyuruları izlenmelidir.

Mirasçılardan biri paylaşmayı kabul etmezse ne olur?

Diğer mirasçılar TMK m. 642 uyarınca paylaşma davası açabilir. Mahkeme, terekenin niteliğine göre aynen taksim veya satış yoluyla paylaşmaya karar verir.