Haczedilemeyen Mal, Hak ve Alacaklar Nelerdir (2026)

Haczedilemeyen mal, hak ve alacaklar, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununda (İİK) borçlunun ve ailesinin insan onuruna uygun yaşamını sürdürebilmesi için haciz dışında tutulan mal varlığı değerleridir. Alacaklının cebri icra yoluyla borçlunun mallarına el koyma yetkisi sınırsız değildir; kanun koyucu, borçlunun asgari yaşam koşullarını, mesleğini sürdürebilmesini ve sosyal güvenlik gelirlerini koruma altına almıştır. Bu yazıda İİK’nın 82 ve 83. maddeleri ile diğer kanunlardaki haciz yasakları, haczedilemezlik şikâyeti ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlar 2026 itibarıyla açıklanmaktadır.

İlgili konular için genel haciz talebi, ev haczi talebi örneği, araç haczi talebi ve icra ve iflas hukuku sayfaları da incelenebilir.

Haciz Nedir ve Haczedilemezlik Ne Anlama Gelir?

Haciz, para veya teminat borcunu ödemeyen borçlunun mal varlığına, alacağın tahsili amacıyla icra dairesi eliyle el konulmasıdır. Haczedilen mal satılır ve elde edilen bedel alacaklıya ödenir. Borçlunun haczedilebilecek mal varlığı, kural olarak parayla ölçülebilen bütün malları, hakları ve alacakları kapsar. Ancak kanun, kamu yararı, sosyal devlet ilkesi ve insan onuru gibi değerlerle bağlantılı olarak bazı malları haciz dışında bırakmıştır.

Haczedilemezlik, kural olarak kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle borçlunun haciz sırasında bu mallardan feragat etmesi, yasak olan haczi geçerli kılmaz. Yargıtay uygulamasında, haczedilemezliğin re’sen gözetilmesi gereken bir konu olduğu kabul edilir. Buna karşın borçlunun malların haczedilemez olduğunu ispat etmesi, uygulamada şikâyet yolunda önemli bir yer taşır.

İİK 82. Madde Kapsamında Haczedilemeyen Mal ve Haklar Nelerdir?

İİK’nın 82. maddesi, haczi caiz olmayan mal ve hakları sayar. Hükümde yer alan başlıca kategoriler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir; her kategorinin ayrıntısı ve istisnaları kanun metninden ayrıca incelenmelidir.

Kanunda yer alan sayım örnekleme niteliğinde değil, sınırlı sayıdadır. Buna karşın bir malın haczedilemez sayılıp sayılmayacağı, borçlunun ve ailesinin somut yaşam koşullarına göre icra mahkemesince değerlendirilir. Örneğin lüks nitelikteki değerli eşyalar, kişisel kullanım eşyası olsa dahi zorunlu ev eşyası kapsamında görülmeyebilir. Aynı türden birden fazla eşyanın bulunması hâlinde yalnızca zorunlu ihtiyaca yeten miktar haciz dışında kalır; fazlası haczedilebilir.

İİK 83. Madde Kapsamındaki Şartlı Haczedilemeyen Mallar Nelerdir?

İİK’nın 83. maddesi, bazı malların şartlı olarak haciz edilemeyeceğini düzenler. Bu mallar, ancak borçlunun başka haczedilebilir malı bulunmadığı ya da bu malların alacağı karşılamaya yetmediği hâllerde haczedilebilir. Başlıca örnekler şunlardır:

• Borçlunun geçimi için mesleğini sürdürmesine yarayan araçlar; yeterli başka mal varlığı bulunmadığında haczedilebilir.
• Çiftçilerin tarım işletmesinde kullandığı belirli araç ve hayvanlar; işletme hayatını sürdürmek için zorunlu miktarı korunur.
• Borçlunun malı olup borçlu dışında birinin elinde bulunan ve rehin, saklama veya kullanım ilişkisine konu olan mallar.
• Yasal koşullar altında haczedilebilirliği sınırlanan bazı ürün ve mahsuller.

Şartlı haciz yasağının uygulanmasında öncelik sırası önemlidir: alacaklı önce borçlunun haczedilebilir diğer mal varlığına yönelir. Bu sıra gözetilmeden şartlı haczedilemeyen malların haczedilmesi durumunda, borçlu icra mahkemesine şikâyet yoluyla haczin kaldırılmasını isteyebilir.

Maaş, Ücret ve Emekli Aylığı Haczedilebilir mi?

Çalışma ilişkisinden doğan gelirlerin haczi, yasal sınırlarla düzenlenmiştir. İşçinin ücreti, İş Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca nafaka borçları dışında dörtte birinden fazlası haczedilemez. Devlet memurlarının aylıkları bakımından ise 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 71. maddesi, aylığın dörtte birinden fazlasının haczedilemeyeceğini öngörür. Nafaka alacakları, kanunda gösterilen özel düzenlemeler nedeniyle bu oranlara tabi olmayabilir.

Sosyal güvenlik kurumu aylıklarının haczi yasağı, Kurum alacakları ve nafaka alacağı gibi kanundaki istisnalara tabidir. Bankaya yatırılan maaş ve emekli aylığı için de haciz yasağı devam eder; ancak paranın hesapta uzun süre birikmesi durumunda bu paranın niteliğini koruyup korumadığı tartışma konusu olabilir. Uygulamada, hesabın maaş yatırılan hesap olduğunu gösteren banka kayıtları borçlu lehine delil oluşturur.

Kamu Alacaklarının Tahsilinde Haciz Yasakları Farklılık Gösterir mi?

Kamu alacakları, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip edilir. Bu kanunun haczedilemeyecek mal ve haklara ilişkin hükümleri, İİK’daki düzenlemeyle benzer ilkelere dayansa da farklılıklar içerir. Vergi borcu, SGK prim borcu ve idari para cezası gibi alacaklar için uygulanacak haciz yasağı, kamu alacağı mevzuatına göre belirlenir. Bu nedenle icra takibi özel hukuk alacaklısı tarafından mı yoksa kamu idaresi tarafından mı yürütülüyorsa buna göre uygulanacak kanun tespit edilmelidir.

Konut Haczedilebilir mi? Aile Konutu Nasıl Korunur?

Borçlunun oturduğu konut, İİK bakımından haczedilebilir mal varlığı içindedir. Ancak aile konutu için Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesi özel koruma sağlar: aile konutu üzerindeki hakların devri veya sınırlanması için diğer eşin açık rızası gerekir. Konut, borçlunun kendi adına kayıtlı olsa dahi haczin diğer eşin hakları bakımından sonuç doğurup doğurmayacağı tartışmalıdır. Uygulamada, haciz sonrası satış aşamasında aile konutu şerhi bulunan taşınmazlara ilişkin özel dikkat gösterilir. Konut haczine ilişkin süreçlerin ayrıntısı ev haczi talebi örneği yazısında incelenebilir.

Borçlunun konutu için “haline münasip ev” kavramına ilişkin hükümlerin bulunup bulunmadığı ve kapsamı, kanunun güncel metni ile yargı içtihatlarına göre kontrol edilmelidir. Konut haczi ihtimali bulunan borçlular, başvuru yollarını öğrenmeli ve süreleri kaçırmamalıdır.

Diğer Kanunlardaki Haciz Yasakları Nelerdir?

• Sosyal güvenlik hakları: 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesi.
• Devlete ve kamu kuruluşlarına ait mallar: Kamu malı niteliğindeki mallar haczedilemez; kamu hizmetine tahsisli mallar haciz dışıdır.
• Vakıf malları: Vakfın amacına tahsis edilen malların haczi kısıtlanmıştır.
• Diplomatik dokunulmazlığa tabi mallar ve yabancı devlet malları: Uluslararası hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk hükümleri uygulanır.
• Bazı tazminat ve ödenekler: Kanunlarında haciz yasağı öngörülen tazminat türleri.
• Kanunun açıkça haczi yasakladığı kıymetli evrak ve haklar.

Bir alacağın veya hakkın haczedilemez olduğunu ileri süren borçlu, dayanak kanun hükmünü açıkça belirtmelidir. Şikâyet dilekçesinde yasak hükmün hangi kanunda ve hangi maddede olduğunun gösterilmesi, mahkemenin incelemesini kolaylaştırır.

Haczedilemezlik Şikâyeti Nasıl Yapılır?

Kanunen haczedilemeyecek malların haczedilmesi hâlinde borçlu, icra mahkemesine şikâyet yoluyla haczin kaldırılmasını talep eder. İİK’nın 16. maddesine göre şikâyet, haczin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır. Kamu düzenine ilişkin haciz yasaklarında Yargıtay uygulaması, sürenin geçmesinden sonra da haczin kaldırılabileceği yönündedir; ancak güvenli yol, süre içinde başvurmaktır.

• Şikâyet dilekçesi: Haczin yapıldığı icra dosyası, haczedilen mal veya hak ve haciz yasağının dayanağı gösterilir.
• Deliller: Maaş bordrosu, banka hesap dökümü, SGK belgesi, fotoğraf, tanık ve keşif talebi gibi deliller sunulur.
• İcra mahkemesi incelemesi: Mahkeme, dosya üzerinden veya duruşmalı inceleme yapar ve haczin kaldırılıp kaldırılmayacağına karar verir.
• Karar ve sonuç: Haczin kaldırılmasına karar verilirse icra dairesi, kararı uygular ve ilgili kayıtlardaki haciz şerhi silinir.

Şikâyet, haczin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Borçlu, dilekçede icra işlemlerinin geçici olarak durdurulması talebinde bulunabilir. Bu talep, mahkemenin takdirine bağlıdır.

Borçlunun Haczedilemeyen Malları İçin Hangi Kanun Yolları Vardır?

İcra mahkemesinin haczin kaldırılmasına ilişkin kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Alacaklı, haczedilemez sayılan bir malın aslında haczedilebilir olduğunu ileri sürüyorsa aynı yolu kullanır. Ayrıca borçlunun haksız hacze karşı kanuni sorumluluk hükümlerine göre tazminat talep etme hakkı saklıdır. Kötü niyetli haciz talebi hâlinde alacaklı, İİK’nın kötü niyet tazminatına ilişkin hükümleri nedeniyle sorumlu tutulabilir.

Haczedilemeyen mallar üzerine haciz konulması durumunda, üçüncü kişilerin de istihkak davası yoluyla haklarını koruması mümkündür. Bu dava, haczedilen malda mülkiyet veya başka bir ayni hak iddia eden üçüncü kişiler tarafından icra takibine karşı açılır. Haczedilemezlik ile istihkak iddiası birbirinden ayrı hukuki kurumlardır.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Sorunlar Nelerdir?

• Banka hesabındaki maaşın haczedilmesi ve borçlunun hesabın maaş hesabı olduğunu ispat edememesi.
• Emekli aylığının Kurum alacağı ve nafaka borcu dışında haczedilmesi.
• Zorunlu ev eşyası sayılan malların, değerine bakılmaksızın haczedilmesi.
• Şikâyet süresinin yanlış hesaplanması veya haciz tarihinin bilinmemesi.
• Kamu alacağı takibinde İİK hükümlerinin uygulandığının sanılması.
• Mesleki alet ve edevatın haczedilerek borçlunun gelirini sürdürmesinin engellenmesi.

Bu sorunlar, haciz işlemlerinin ilk aşamasında haciz tutanağının dikkatle incelenmesini gerektirir. Somut olayda değerlendirme belgeler incelenerek yapılmalıdır. Mevzuat metinlerine Mevzuat Bilgi Sisteminden ulaşılabilir.

Haciz İşlemi Nasıl Yapılır ve Borçlu Hangi Aşamada Haczedilemezlik İtirazını Öne Sürebilir?

Haciz, icra dairesine yapılan haciz talebi üzerine, ödeme emrinin kesinleşmesinden sonra yapılır. Alacaklı, borçlu hakkında icra takibi başlatmış ve borçlu ödeme emrine itiraz etmemiş ya da itirazı kaldırılmışsa haciz talebinde bulunabilir. İİK’nın 78. maddesi uyarınca haciz talebinin, ödeme emrinin tebliğinden itibaren kanunda gösterilen süre içinde yapılması gerekir. Talep süresinde yapılmazsa takip düşer.

Haciz sırasında icra memuru, borçlunun malvarlığını tespit eder ve haczedilebilir malları tutanağa geçirir. Borçlu veya yakını hazır bulunuyorsa, haczedilemez sayılan malların bulunduğu hâlde haciz tutanağına şerh düşülmesini isteyebilir. Haczedilemezlik itirazı, haciz sırasında öne sürülse dahi asıl inceleme icra mahkemesinde şikâyet yoluyla yapılır. Bu nedenle haciz tutanağının bir örneğinin alınması ve haciz tarihinin kaydedilmesi, şikâyet süresinin hesabında belirleyicidir.

Haczedilen taşınırların satışı için alacaklının, haciz tarihinden itibaren altı ay içinde satış talebinde bulunması gerekir; taşınmazlarda bu süre bir yıldır. Süresinde satış istenmezse haciz düşer. Satış aşamasında kıymet takdiri yapılır ve kıymet takdirine karşı da icra mahkemesine şikâyet yolu açıktır.

Üçüncü Kişilerdeki Maaş ve Alacaklara Haciz İhbarnamesi Nasıl Uygulanır?

Borçlunun çalıştığı işverenden ücret alacağına veya bankalardaki mevduatına haciz uygulanması için icra dairesi İİK’nın 89. maddesi uyarınca haciz ihbarnamesi gönderir. Birinci haciz ihbarnamesinde üçüncü kişiden borçlunun kendisine olan borcunu, haczedilemeyecek kısım dışında icra dairesine ödemesi istenir. İşveren, borçlunun ücretinin kanunda öngörülen haczedilemez kısmını ödemeye devam etmek zorundadır. Bu hususta işverenin özenli davranması gerekir; hukuka aykırı olarak haczedilemez kısmı kesen işveren, borçluya karşı sorumlu olabilir.

Banka hesaplarına uygulanan haciz ihbarnamelerinde, hesaptaki paranın maaş, emekli aylığı veya nafaka gibi haczedilemez nitelikte olduğu bankaya bildirilebilir. Ancak bankalar, kural olarak paranın niteliğini araştırma yetkisine sahip değildir; bu nedenle borçlunun icra dairesine ve icra mahkemesine başvurması gerekir. Haczedilemez gelirlerin ayrı bir hesapta tutulması, ispat bakımından borçlu lehine sonuç doğurur.

Borçlu Haczedilemeyen Gelirlerini Korumak İçin Hangi Önlemleri Alabilir?

• Maaş, emekli aylığı ve sosyal yardımların yatırıldığı hesabı diğer birikimlerden ayrı tutmak.
• Haciz ihbarnamesini aldığında bankaya ve icra dairesine yazılı başvuru yapmak.
• Haciz tutanağını ve haciz tarihini saklamak; şikâyet süresini takip etmek.
• Aile bireylerinin ihtiyaç duyduğu eşyanın listesini ve fotoğrafını hazırlamak.
• Mesleki araç ve gerecin mesleğin icrası için zorunlu olduğunu belgelemek.
• Haciz uygulanan taşınırın üçüncü bir kişiye ait olduğu iddiası varsa istihkak yoluna başvurmak.

Bu önlemler, borçlunun haklarını etkin biçimde kullanabilmesi bakımından belge ve delil hazırlığını kolaylaştırır. Haciz yasağı bulunan bir mala uygulanan haczin süresi içinde şikâyet yoluyla kaldırılması, borçlunun mağduriyetini önler.

Haciz Yasağının İstisnaları ve Alacaklının Hakları Nelerdir?

Haciz yasakları mutlak değildir; kanun bazı alacak türleri için istisna öngörmüştür. Nafaka alacakları, çocuğun ve eşin geçimine ilişkin olduğundan diğer alacaklara göre ayrıcalıklı bir konuma sahiptir. Sosyal güvenlik kurumlarının prim ve diğer alacakları için de belirli sınırlar içinde haciz yolu açık bırakılmıştır. Rehinli alacaklar bakımından ise rehin konusu mal üzerinde takip, haciz yasağı hükümleri dışında ayrıca değerlendirilir; rehin ve ipotek hukukundan doğan hakların kullanılması, rehinli malın niteliğine göre farklı sonuçlar doğurur.

Alacaklının, haczedilemez olduğu ileri sürülen mal hakkında borçluya karşı itiraz hakkı bulunur. Alacaklı, malın zorunlu ihtiyaç kapsamı dışında kaldığını, değerinin yüksek olduğunu veya borçlunun başka bir malı bulunduğunu ileri sürerek haczin devamını isteyebilir. İcra mahkemesi, iki tarafın delillerini değerlendirerek karar verir. Alacaklının kötü niyetle haczedilemez malları hacze yönelttiği tespit edilirse, kötü niyet tazminatı gündeme gelebilir. Bu nedenle alacaklıların da haciz talebinde bulunurken kanundaki yasakları gözetmesi gerekir.

Borçlunun mal beyanında bulunması, kanuna uygun mal varlığını açıklaması ve haciz yasağı kapsamındaki gelirlerini belgelendirmesi hem alacaklının hem de borçlunun menfaatlerini dengeler. İİK’daki mal beyanına ilişkin hükümler, borçluya haczedilebilir mal varlığını bildirme yükümlülüğü getirir; gerçeğe aykırı beyanda bulunmanın cezai sonuçları da kanunda öngörülmüştür.

Sık Sorulan Sorular

Haczedilemeyen mal ve haklar nelerdir?

İİK’nın 82. maddesinde sayılan zorunlu ev eşyası, giyim, yakacak, mesleki araçlar, tarım araçları ve kanunlarda haciz yasağı getirilen sosyal güvenlik gelirleri haczedilemeyen mal ve haklar arasındadır.

Maaşın tamamı haczedilebilir mi?

Hayır. İşçi ücreti ve memur maaşının dörtte birinden fazlası haczedilemez. Nafaka gibi özel düzenlemeler ayrıca uygulanır.

Emekli aylığı haczedilebilir mi?

5510 sayılı Kanun’un 93. maddesi uyarınca Kurumca bağlanan aylıklar, kanundaki istisnalar dışında haczedilemez.

Banka hesabındaki maaş haczedilebilir mi?

Maaş için getirilen haciz yasağı hesaba yatırılan maaşı da kapsar. Hesabın maaş hesabı olduğunu gösteren banka kayıtları ile haczin kaldırılması talep edilebilir.

Ev eşyaları haczedilebilir mi?

Zorunlu ev eşyası ve giyim haczedilemez. Zorunlu ihtiyacı aşan, lüks nitelikteki eşya haczedilebilir.

Tek konut haczedilebilir mi?

Konut kural olarak haczedilebilir ancak aile konutu için Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesinden doğan koruma vardır. Güncel içtihatlar ayrıca incelenmelidir.

Haczedilemezlik şikâyeti nereye yapılır?

İcra mahkemesine yapılır. Haczin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde başvurulması gerekir.

Haczedilemeyecek mal haczedilirse ne olur?

İcra mahkemesi şikâyet üzerine haczin kaldırılmasına karar verir. Kamu düzenine ilişkin haciz yasakları mahkemece re’sen de gözetilir.

Nafaka alacağı için maaş haczi sınırı farklı mıdır?

Evet. Nafaka alacaklarında haciz oranı kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Nafaka takibinde genel sınırlar uygulanmaz.

Mesleki alet ve edevat haczedilebilir mi?

İİK’nın 82. maddesi mesleğin icrası için zorunlu olan araçları haciz dışında bırakır. Bazı araçlar için şartlı haciz yasağı uygulanır.

Kamu alacaklarında haciz yasakları aynı mıdır?

Kamu alacakları 6183 sayılı Kanun’a göre takip edildiğinden haciz yasakları bu kanuna göre belirlenir. İİK ile benzer olmakla birlikte farklılıklar bulunabilir.

Haczedilemeyen malın haczi için kötü niyet tazminatı istenebilir mi?

Haciz kötü niyetle yapılmışsa borçlu, İİK’daki kötü niyet tazminatı hükümlerine dayanarak tazminat talep edebilir.

Haciz kaldırıldıktan sonra tapu ve sicil kayıtları nasıl düzeltilir?

İcra mahkemesi kararı icra dairesine ibraz edilir; daire ilgili sicil ve kayıt müdürlüklerine yazı göndererek haciz şerhinin kaldırılmasını sağlar.