- +90 (312) 911 1168
- info@mdmhukuk.com
Ceza hukuku, toplum düzenini ve bireylerin temel hak ve özgürlüklerini korumak amacıyla hangi fiillerin suç sayılacağını, bu fiillere hangi yaptırımların uygulanacağını ve suç iddiasının hangi usulle soruşturulup yargılanacağını düzenleyen hukuk dalıdır. Ceza hukuku, devletin bireye karşı en ağır yaptırım gücünü kullandığı alan olduğundan, kanunilik ilkesi, masumiyet karinesi ve savunma hakkı gibi güvencelerle çevrelenmiştir.
Ceza hukuku maddi ceza hukuku ve ceza muhakemesi hukuku olarak iki bölümde incelenir. Maddi ceza hukuku, suçları ve cezaları düzenleyen 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nu kapsar. Ceza muhakemesi hukuku ise soruşturma ve kovuşturma aşamalarını, tutuklama ve adli kontrol gibi koruma tedbirlerini ve kanun yollarını düzenleyen 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ile ilgilidir. Bir ceza uyuşmazlığında hem suçun unsurlarının hem de yargılama usulünün doğru değerlendirilmesi gerekir.
MDM Hukuk ve Danışmanlık Bürosu, Ankara merkezli olarak şüpheli, sanık, müşteki ve mağdur konumundaki kişilere yönelik ceza hukuku alanında hukuki destek sunmaktadır. Bu sayfada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olayda değerlendirme, soruşturma dosyası ve ilgili belgeler incelendikten sonra yapılabilir.
Büromuz, ceza hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda ve danışmanlık süreçlerinde aşağıdaki başlıklarda hizmet vermektedir.
Şüpheli ifadesi, gözaltı ve savcılık aşamasında müdafilik hizmeti ve delil değerlendirmesi.
Tutuklama, adli kontrol ve tahliye taleplerinin hazırlanması ve itiraz süreçleri.
Asliye ceza ve ağır ceza mahkemelerinde sanık müdafiliği ve savunma dilekçeleri.
Mağdur ve müşteki adına şikâyet dilekçelerinin hazırlanması ve davaya katılma.
İstinaf ve temyiz başvurularının hazırlanması ve takibi.
Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda görüşmeler ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması talepleri.
Dolandırıcılık, güveni kötüye kullanma, bilişim suçları ve nitelikli hırsızlık dosyaları.
Hakaret, tehdit, yaralama ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda savunma ve mağdur temsili.
Ceza hukukunun temel kaynakları 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’dur. Bu kanunların yanı sıra özel ceza kanunları, disiplin ve idari yaptırım mevzuatı ile Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi de ceza yargılamasının temel güvencelerini belirler.
| Mevzuat | Düzenlediği Başlıca Konular |
|---|---|
| 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu | Suçlar, cezalar, kusur, teşebbüs, iştirak, zamanaşımı, şikâyet ve güvenlik tedbirleri |
| 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu | Soruşturma, kovuşturma, gözaltı, tutuklama, adli kontrol, kanun yolları |
| Özel Ceza Kanunları | Uyuşturucu, silah, trafik, kaçakçılık ve vergi suçları gibi özel düzenlemeler |
| 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun | Cezaların infazı, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik |
| Anayasa ve AİHS | Adil yargılanma, masumiyet karinesi, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı |
Ceza hukukunun temelinde kanunilik ilkesi yer alır: Kanunun suç saymadığı bir fiil için ceza verilemez ve kanunda yer almayan bir ceza uygulanamaz. Suçun oluşması için fiilin kanunda tanımlanmış olması (tipiklik), hukuka aykırı olması ve kusurlu işlenmesi gerekir. Kusur, kast veya taksir biçiminde ortaya çıkar. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve isteyerek gerçekleştirilmesini; taksir ise dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık sonucu istenmeden doğan neticeyi ifade eder.
Suçun icra hareketlerine başlanmasına rağmen elde olmayan nedenlerle tamamlanamaması teşebbüs olarak adlandırılır ve kural olarak indirimli ceza uygulanır. Suça birden fazla kişinin katılması hâlinde ise fail, azmettiren, yardım eden gibi katılım biçimleri ayrı ayrı değerlendirilir. Her kişinin cezai sorumluluğu, kendi kusuruna ve fiiline göre belirlenir.
Ceza soruşturması, suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlar ve Cumhuriyet savcısının yönetiminde yürütülür. Şüpheli, ifadesinin alınması sırasında susma hakkına, müdafi yardımından yararlanma hakkına ve delillerin toplanmasını isteme hakkına sahiptir. Şüphelinin kolluk veya savcılık tarafından alınan ifadesi, delil olarak değerlendirilebileceğinden, ifade verilmeden önce hukuki destek alınması önem taşır. Bazı suçlarda müdafi bulundurulması zorunludur; örneğin alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda ve çocuklar bakımından zorunlu müdafilik uygulanır.
| Tedbir | Şartı | Süre veya Başvuru Yolu |
|---|---|---|
| Yakalama ve gözaltı | Suçun işlendiğine dair somut şüphe ve gözaltının zorunluluğu | Kural olarak 24 saat; toplu suçlarda ve delillerin toplanmasının güçlüğü hâlinde kanunda belirtilen ölçüde uzatılabilir |
| Tutuklama | Kuvvetli suç şüphesi ile tutuklama nedeninin bulunması, tedbirin ölçülü olması | Tutuklama kararına karşı 7 gün içinde itiraz |
| Adli kontrol | Tutuklama nedenlerinin bulunduğu ancak tutuklamaya alternatif yükümlülüklerin yeterli görüldüğü hâller | Yurt dışı çıkış yasağı, imza yükümlülüğü, konut dışında bulunmama gibi yükümlülükler |
Tutuklama en son başvurulması gereken koruma tedbiridir. Tutuklanan kişi, tutukluluğun incelenmesini ve tahliye talebini her zaman isteyebilir. Adli kontrol yükümlülüklerine uyulmaması hâlinde adli kontrolün kaldırılarak tutuklamaya dönüşmesi gündeme gelebilir; adli kontrol ihlallerinde mazeretin ileri sürülmesi ve gerekçelerin sunulması bakımından adli kontrol ve adli kontrol ihlalinde mazeret dilekçesi yazıları incelenebilir. Haksız tutuklama hâlinde tazminat hakkı için haksız tutuklama nedir yazısına bakılabilir.
Soruşturma sonucunda savcı, yeterli şüphe bulunmaması hâlinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir; yeterli şüphe varsa iddianame düzenleyerek kamu davası açar. Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir.
İddianamenin mahkemece kabul edilmesiyle kovuşturma aşaması başlar. Tensip zaptı düzenlenir, sanığa iddianame tebliğ edilir ve duruşma günü belirlenir. Duruşmada deliller tartışılır, tanıklar dinlenir ve sanığın savunması alınır. Mahkeme, delilleri serbestçe takdir ederek hükmünü verir. Hüküm; beraat, mahkûmiyet, güvenlik tedbiri, hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya davanın düşmesi biçiminde olabilir.
İki yıl veya daha az süreli hapis cezası ile adli para cezasına ilişkin hükümlerde, kanundaki şartlar mevcutsa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir. Bu durumda sanık, belirlenen deneme süresi içinde kasıtlı bir suç işlemezse ve yükümlülüklerine uyarsa dava düşer. HAGB kararı sanığın rızasına bağlıdır ve bazı hukuki sonuçları vardır. Memuriyete etkisi için HAGB kararının memuriyete etkisi yazısına bakılabilir.
Ceza mahkemelerinin hükümlerine karşı kanun yolları açıktır. İlk derece mahkemesi kararlarına karşı hükmün tebliğinden itibaren yedi gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir. İstinaf kararlarına karşı ise belirli hâllerde Yargıtay’a temyiz yolu açıktır ve temyiz süresi kararın tebliğinden itibaren on beş gündür. Kanun yolu sürelerinin kaçırılması hâlinde hüküm kesinleşir; bu nedenle sürelerin dikkatle takip edilmesi gerekir.
| Suç Türü | Dayanak | Açıklama |
|---|---|---|
| Kasten yaralama | TCK m. 86 | Bir kişinin vücuduna acı verme veya sağlığını bozma fiili; ayrıntı için ilgili yazı incelenebilir |
| Tehdit | TCK m. 106 | Bir kişiye kendisine veya yakınına yönelik zarar vereceğini bildirme fiili |
| Hakaret | TCK m. 125 | Bir kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldırı niteliğindeki fiil |
| Hırsızlık | TCK m. 141 | Zilyedin rızası olmaksızın başkasının taşınır malını alma fiili |
| Güveni kötüye kullanma | TCK m. 155 | Rızayla teslim edilen malı, teslim amacı dışında kullanma veya tasarruf etme |
| Dolandırıcılık | TCK m. 157 | Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatarak kendisine veya başkasına yarar sağlama |
| Uyuşturucu madde suçları | TCK m. 188, 191 | Uyuşturucu madde imal, ticareti ve kullanımı ile ilgili düzenlemeler |
Suç türlerine ilişkin ayrıntılı bilgi için kasten yaralama suçu ve cezası, tehdit suçu ve cezası, bilişim yoluyla işlenen hakaret suçu, hırsızlık suçu ve cezası, nitelikli dolandırıcılık suçu ve dolandırıcılık şikâyet dilekçesi örneği yazıları incelenebilir. Uyuşturucu suçlarına ilişkin genel bilgiler için uyuşturucu nasıl tespit edilir yazısına bakılabilir.
Bazı suçların soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır. Şikâyet süresi, mağdurun fiili ve failini öğrenmesinden itibaren altı aydır; bu süre geçirildikten sonra şikâyet hakkı kaybedilir. Hangi suçların şikâyete bağlı olduğu konusunda takibi şikâyete bağlı suçlar nelerdir yazısına bakılabilir. Kanunda belirtilen suçlarda ise uzlaştırma yoluna başvurulur. Uzlaştırma, fail ve mağdur arasında tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma sağlanması hâlinde kamu davasının düşmesi sonucunu doğurur.
Suç işlendikten sonra belirli bir süre içinde kamu davası açılmaz veya dava sonuçlandırılmazsa, dava zamanaşımı gerçekleşir. Zamanaşımı süresi, suçun kanundaki cezasına göre değişir. Süreyi kesen ve durduran sebepler de bulunduğundan, zamanaşımı hesabının somut dosyaya göre yapılması gerekir. Ceza zamanaşımı kavramı için Türk Ceza Kanunu’nda zamanaşımı yazısı incelenebilir. Ceza davası sonrasında mağdurun tazminat hakları için ceza davası sonrası tazminat davası yazısına ve genel tazminat esaslarına ilişkin tazminat hukuku sayfamıza bakılabilir.
Ceza yargılamasında şüpheli ve sanığın en temel hakkı, masumiyet karinesidir. Suçlu olduğu kesin hükümle sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz. Şüpheli ve sanık; haklarında yürütülen soruşturmayı öğrenme, susma, müdafi seçme, delillerin toplanmasını isteme ve tercümandan yararlanma haklarına sahiptir. Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller hükme esas alınamaz.
Mağdur ve suçtan zarar gören kişiler ise soruşturmada delil sunma, şikâyette bulunma ve davaya katılma hakkına sahiptir. Belirli suçlarda davaya katılma, kamu davasına katılan sıfatını kazandırır ve kanun yollarına başvurma hakkını doğurur. Mağdurun uğradığı zarar, ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde tazminat davasıyla da talep edilebilir. Ceza yargılamasında hak ve yükümlülüklerin doğru kullanılması için sürelerin ve usul kurallarının bilinmesi önemlidir.
Ceza yargılamasında delil serbestisi ilkesi geçerlidir: Suçun sabit olup olmadığı, mahkemenin serbestçe takdir edeceği her türlü delille ortaya konulabilir. Bununla birlikte, hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller hükme esas alınamaz. Arama, elkoyma, telefon dinleme ve teknik takip gibi tedbirler, ancak kanunda gösterilen şartlarda ve hâkim kararıyla uygulanabilir. Bu şartlara uyulmadan elde edilen deliller, yargılamada tartışma konusu olur.
Günümüzde mesaj yazışmaları, e-postalar, ses ve görüntü kayıtları, sosyal medya paylaşımları, HTS kayıtları ve banka hareketleri gibi dijital deliller birçok ceza dosyasında belirleyici rol oynar. Dijital delillerin ele geçirilmesi, muhafazası ve incelenmesi sırasında hukuka uygun usul izlenmeli, delilin bütünlüğü korunmalıdır. Ekran görüntüleri tek başına yeterli sayılmayabileceğinden, delilin kaynağının ve bütünlüğünün ortaya konulması için bilirkişi incelemesi gerekebilir. Ayrıntılı bilgi için ekran görüntüsünün delil değeri yazısına bakılabilir.
Tanık beyanları, sanığın ve müştekinin anlatımlarını doğrulamak veya çürütmek bakımından önemlidir. Tanık, olayı bizzat gördüğü veya işittiği konularda bilgi verir; duruşmada dinlenen tanığın çelişkili beyanları hükmün gerekçesinde tartışılmalıdır. Teknik veya özel bilgi gerektiren konularda ise bilirkişi raporuna başvurulur. Raporlara karşı itiraz hakkı bulunduğundan, taraflar rapora süresi içinde itiraz ederek ek rapor veya yeni bilirkişi incelemesi talep edebilir.
| Konu | Süre | Açıklama |
|---|---|---|
| Şikâyet süresi | 6 ay | Fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren |
| Tutuklamaya itiraz | 7 gün | Tutuklama kararının tebliğinden itibaren |
| Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz | 15 gün | Kararın tebliğinden itibaren |
| İstinaf başvurusu | 7 gün | Hükmün tebliğinden itibaren |
| Temyiz başvurusu | 15 gün | Kararın tebliğinden itibaren |
Ceza hukuku, hangi fiillerin suç sayılacağını, bu fiillere hangi yaptırımların uygulanacağını ve suç iddiasının hangi usulle soruşturulup yargılanacağını düzenleyen hukuk dalıdır.
Şüpheli; susma hakkına, müdafi yardımından yararlanma hakkına, suç isnadını öğrenme hakkına ve delillerin toplanmasını isteme hakkına sahiptir. İfadeden önce hukuki destek alınması önerilir.
Kural olarak yakalama ve gözaltı süresi yirmi dört saati geçemez. Toplu işlenen suçlarda ve delillerin toplanmasının güçlüğü hâlinde savcının yazılı emriyle kanunda belirtilen süre kadar uzatılabilir.
Tutuklama, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılması; adli kontrol ise özgürlüğü koruyarak belirli yükümlülüklerin getirildiği bir tedbirdir. Tutuklama en son başvurulacak yoldur.
Tutuklama kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir. Ayrıca tutukluluk durumunun incelenmesi ve tahliye talebi her zaman yapılabilir.
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, mağdurun fiili ve failini öğrenmesinden itibaren altı aydır. Bu süre geçirilirse şikâyet hakkı kaybedilir.
Uzlaştırma, fail ve mağdurun tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmasıdır. Uzlaştırma kapsamındaki suçlarda anlaşma sağlanırsa kamu davası düşer.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, iki yıl veya daha az hapis cezasına ilişkin hükümlerde şartlar sağlandığında hükmün açıklanmayıp deneme süresi öngörülmesidir. Deneme süresinde kasıtlı suç işlenmezse dava düşer.
Hükmün tebliğinden itibaren istinaf için yedi gün, temyiz için ise onbeş gün içinde başvurulmalıdır. Bu süreler kaçırılırsa hüküm kesinleşir.
Dava zamanaşımı, suçun cezasına göre belirlenir ve süre suçun işlenmesinden itibaren işlemeye başlar. Süreyi kesen ve durduran sebepler bulunduğundan, hesap somut dosyaya göre yapılmalıdır.
Evet. Mağdur ve suçtan zarar gören kişi, kanunda belirtilen şartlarla davaya katılan sıfatını kazanabilir ve kanun yollarına başvurabilir.
Suçtan doğan maddi ve manevi zarar için ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde tazminat davası açılabilir. Bu davanın süresi ve kapsamı olayın niteliğine göre değişir.
Mahkûmiyet hükümleri adli sicile işlenir. HAGB kararı ise belirli koşullarda farklı sonuçlar doğurur. Adli sicil kaydının etkileri, suça ve karara göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Gözaltına alınma, ifade verme, tutuklama tehlikesi, iddianame tebliği ve kanun yolu sürelerinde hukuki destek almak, hakların korunması bakımından önem taşır. Bazı suçlarda müdafi bulundurulması zorunludur.
Soruşturma, tutuklama, dava ve kanun yolu süreçlerine ilişkin belgeleriniz için büromuzla iletişime geçebilirsiniz. Ceza hukukunda süreler çok kısa olduğundan, başvurunun gecikmeden yapılması önemlidir.
Bu sayfada yer alan bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı içtihatları değişebileceğinden, somut bir uyuşmazlıkta güncel mevzuata ve ilgili belgelere göre değerlendirme yapılmalıdır. Son güncelleme: Eylül 2026.